Dorp van de dag

Einde

2012-01-03T10:22:00.000+01:00

Er zijn veschillende delen van dorpen die -einde heten: Zuideinde, Noordeinde, Westeinde en Oosteinde. Dit is het einde van dorp van de dag. In ruim een jaar heb ik ongeveer 330 dorpen beschreven. Er waren 35.000 bezoekers. Enkele maanden geleden was de reservelijst op en ben ik gaan publiceren naar aanleiding van de actualiteit. Het schrijven van die berichten kostte niet veel meer of minder tijd, maar in de praktijk was het toch lastig te combineren met andere dagelijkse bezigheden.

Voorlopig stop ik er dus mee.
Het aantal bezoekers per dag is sinds de eerste maanden niet echt gestegen, gemiddeld zo'n 80 per dag. De dorpen die het vaakst zijn aageklikt zijn geen echte dorpen: Het bericht Sint Maarten gaat over een eiland, Averecht bestaat niet echt en Margarethenhöhe is een tuinwijk van Essen.

Wie weet pak ik de draad later weer op, want boeiend zijn de minionderzoekjes naar de dorpen wel.

Mijn favoriete top 5 is:
Borgo Ottomila
Budel Dorplein
Gaanderen
Idskenhuizen
Viganella

Verder het thema over nieuwe dorpen.

Júzcar

2011-12-18T21:52:00.000+01:00

Júzcar is dorp niet ver van Ronda in Andalusië in het zuiden van Spanje. Er woenen ruim 200 mensen.

Evenals andere dorpen in de bergen rond Ronda, is het dorp sterk beïnvloed door de verdrijving van de Moren en de daaropvolgende herbevolking van het gebied in de late middeleeuwen.

Júzcar is bekend vanwege de eerste tinsmelterij die er werd gevestigd, als in de 18e eeuw (1721). Het dorp was er geschikt voor door de aanwezigheid van veel bos in de buurt, die de benodigde grote hoeveelheden houtskool konden leveren. Er waren op het hoogtepunt 200 werknemers, ongeveer evenveel als het dorp nu inwoners heeft. Door de verder geïsoleerde ligging was de industrie toen hij grootschaliger werd echter niet meer concurrerend, het vervoer van de producten met muildieren en kamelen werkte in het nadeel van het dorp.

In juni kwam het dorp in het nieuws omdat alle huizen en muren in het dorp blauw werden geverfd voor de opnames van de Smurfenfilm Producent van de film beloofde toen om het dorp na afloop in ere te herstellen. Nu het herstellen van het oorspronkelijke dorpsaanzicht aanstaande is, is het echter maar de vraag of de dorpelingen dat ook willen. De blauwe huizen zijn namelijk erg in trek bij toeristen. Er kwamen dit jaar 80.000 extra bezoekers naar het dorp. De verwachting is daarom ook dat de 250 dorpelingen hun huizen blauw willen houden.

De smurfenhuisjes in Júzcar in 2011 (foto Checo-45, gelinkt vanuit Panoramio)

Júzcar ligt hier

Den Ilp

2011-12-14T21:40:00.000+01:00

Den Ilp is een dorp in Noord Holland met ongeveer 1000 inwoners. Het dorpje ligt aan de rand van de Zaanstreek ten noorden van Amsterdam. Het gebied rond het dorp werd in de middeleeuwen ontgonnen en als veenweidegebied door veetelers gebruikt. Het was een typische vaarpolder, waar het vervoer vooral met schuiten over water plaatsvond. In het gebied werd ook veen gewonnen, waardoor de wateren steeds breder en het stroken land steeds smaller werden. Dat petgaten en legakkerlandschap is verder vrij zeldzaam ten noorden van het IJ.

Veel van dat turfwinningslandschap is er trouwens tegenwoordig helemaal niet meer terug te vinden. Het gebied het Twiske, ten westen van het dorp werd in de jaren zestig van de vorige eeuw grotendeels verwoest doordat men zand van onder het veen ging winnen voor de aanleg van de Coentunnelweg in Amsterdam. De zandwinningsplas die daardoor ontstond is tegenwoordig in gebruik als natuur- en recreatieplas.

Het dorp Den Ilp werd beroemd omdat de excentrieke kunstenaar Anton Heyboer er woonde. Nog steeds heeft een van zijn toenmalige bruiden er een galerie. Volgens de Telegraaf zouden de Hells Angels hun oog hebben laten vallen op een voormalige houthandel in het dorp, nu ze van hun clubhuisterrein aan de Wenkebachweg in Amsterdam worden verdreven. Volgens de Angels en de gemeente waar Den Ilp onder valt is dat echter onjuist. Storm in een glas water dus. De Ilpenaren zijn daarom weer gewoon verder gegaan met wat Anton Heyboer ze heeft nagelaten: het versieren van het dorp met buitensporige kerstverlichting.

De nalatenschap van Anton Heyboer in Den Ilp (Foto Robert Ronan, gelinkt vanuit Panoramio)

Den Ilp ligt hier

Uithuizermeeden

2011-12-13T20:59:00.000+01:00

Uithuizermeeden is een dorp met ongeveer 2700 inwoners in het noorden van Groningen. Het dorp is ontstaan op de belangrijkste kwelderwal van het Hogeland, maar in tegenstelling tot de dorpen westelijker dan Uithuizermeeden vrij recent. Uithuizermeeden is namelijk pas ontstaan in de 12e of 13e eeuw. In die tijd waren er al dijken aangelegd. Uithuizermeeden is dus geen wierdedorp. De naam van het dorp is afgeleid van Uithuizen, een dorp westelijker. Hier lagen de meeden, de gras en hooilanden van dat dorp.
Omdat de Waddenzee steeds vruchtbare klei afgezette ontstond door het recht van aanwas een rijke boerenstand. Hiervan getuigen de grote boerderijen of borgen in de omgeving van het dorp. De bekendste in Uithuizermeeden is de Rensumaborg.
In de negentiende eeuw werd de oorspronkelijke langgerekte structuur van het dorp doorsneden door de spoorlijn Groningen-Roodeschool, waarvan Uithuizermeeden het een-na-laatste station is.
Twee andere beeldbepalende gebouwen in het dorp zijn het voormalige gemeentehuis, ontworpen door A.L. van Wissen, die sterk werd beïnvloed door Berlage en de 13e eeuwse Mariakerk met een opvallende neoclassicistische toren met felblauwe daken.
Op Google Earth is het centrale plein, het Jan van Veenplein, een grote zandvlakte. Er werd in 2009, toen de beelden werden gemaakt een nieuwe bestrating aangelegd. Vandaag waaide de kerstboom op het plein om. Hij blijft wegens de verder deze week voorspelde wind, in elk geval tot het eind van de week liggen. In Uithuizermeeden is tenslotte een weestation, hier kun je lezen hoe het op dit moment met de wind in het dorp is.

Het voormalige gemeentehuis van Uithuizermeeden (Foto Dennis Wubs, gelinkt vanuit Panoramio).

Uithuizermeeden ligt hier

Sassenheim

2011-12-11T22:48:00.000+01:00

Sassenheim is een dorp in de Bollenstreek met ongeveer 15.000 inwoners. De bollenteelt kwam tot stand op de oude strandwallen, die hier bij de Kager Plassen ongeveer tot 8 km landinwaarts als paralelle ruggen in het landschap liggen, gescheiden door laagtes die zijn opgevuld met veen.
De oude infrastructuur loopt over de strandwallen. Zo ligt Sassenheim aan de oude weg van Haarlem naar Leiden. De trekvaart tussen beide steden ligt in de laagte evenwijdig aan deze strandwal. Deze trekvaart werd in de negentiende eeuw ook de spoorlijn tussen de twee steden aangelegd. Er waren wel enkele haltes aan deze spoorlijn, waaronder bij Lisse, Voorhout en Hillegom, maar deze werden in de jaren ’40 weer gesloten. De halte bij Lisse is in de jaren ’90 nog 3 jaar open geweest toen de particuliere treindienst van Lovers er een lijn op opende. Station Voorhout, werd in 1997 weer geopend, Hillegom in 2000.
De goede toegankelijkheid van de strandwallen maakte het gebied een populair woongebied. Al vroeg uitte zich dat in het ontstaan van kastelen, bij Sassenheim is bijvoorbeeld nog de ruïne van het kasteel Teijlingen terug te vinden, waar Jacoba van Beieren als gravin van Holland en Zeeland haar laatste dagen sleet.
Later kwamen rijke lieden uit de steden in de Bollenstreek hun optrekjes bouwen.
Sassenheim had in tegenstelling tot Lisse en Hillegom nooit eerder een station, als gemeente lag het niet aan het spoor. Door de opening van de Schiphollijn, die in de jaren ’80 fasegewijs wed aangelegd veranderde dat. Toch duurde het nog tot dit jaar voordat Sassenheim ook een station kreeg. Dat is met ingang van de dienstregeling 2012 vandaag in gebruik genomen.

De ruïne van kasteel Teylingen (Foto Florin Zamfir, gelinkt vanuit Panoramio)

Sassenheim ligt hier

Rozenburg

2011-12-08T22:46:00.000+01:00

Rozenburg is een dorp in de gemeente Rotterdam op het gelijknamige eiland Rozenburg. Dat eiland ligt tussen de Nieuwe Waterweg en het Hartelkanaal. Ten oosten en westen is Rozenburg helemaal ingesloten door de havengebieden van de Botlek en Europoort. Rozenburg ligt dus temidden van de chemische industrie in een poldertje onder de zeespiegel. Er wonen in het dorp ongeveer 12.500 mensen.

Rozenburg was vandaag in het nieuws vanwege de Blankenburgtunnel die Minister Schulz van Haegen graag wil aanleggen. Deze verbinding moet een snelle link worden tussen de A15 in Europoort en de A20 bij Maassluis. De meest nabije vaste oeververbinding onder de Nieuwe Waterweg / Nieuwe Maas door is nu nog de Beneluxtunnel, die 7 km verder landinwaarts ligt. Daarmee wordt de nieuwe tunnel een belangrijke ontlasting voor die tunnel en het stuk A15 tussen Europoort (en daarbij ook de Maasvlakte met containerterminals die veel vrachtverkeer genereren) en Rotterdam. Voor de inwoners van Rozenburg vervangt de Blankenburgtunnel vooral het veer naar Maassluis. Dat veer kan per keer 40 auto’s meenemen. Net als voor de pont zal straks voor de tunnel moeten worden betaald. Meer erover kon je vandaag lezen in het AD.

De Calandbrug over het Calandkanaal ten westen van Rozenburg. Kenmerkend zijn de betonnen “bomen” aan de overkant, die dienen om de zijwind te breken voor de schepen die de brug passeren. (Foto Blackbird68, gelinkt vanuit Panoramio)

Rozenburg ligt hier

Het Dorp

2011-12-06T21:01:00.000+01:00

Eigenlijk wel gek dat Dorp van de dag nog niet eerder aandacht besteedde aan “het Dorp”. Het Dorp is een woongemeenschap in Arnhem, voor mensen met een ernstige handicap. Door de aangepaste infrastructuur, kunnen zij gemakkelijker wonen in deze omgeving. Het dorp werd gerealiseerd na de eerste grote Nederlandse televisieactie gepresenteerd door Mies Bouwman in 1962. Er werd zo’n 16 miljoen gulden opgehaald, een voor die tijd erg hoog bedrag.

Een kolonie met gehandicapten is 50 jaar later niet meer van deze tijd. Lichamelijk gehandicapten worden nu zoveel mogelijk in de eigen omgeving gehuisvest. De veroudering van het complex, samen met deze nieuwe inzichten hebben geleid tot een grondige renovatie en een aanpassing van het idee van het dorp. Het dorp wordt daarmee een gewone wijk, met behalve nog steeds veel gehandicapten (waarvoor de voorzieningen blijven) ook gewone bewoners. Dit bleek vandaag uit het masterplan Het Nieuwe Dorp, dat B en W van Arnhem samen met zorggroep Siza, revalidatiecentrum Groot Klimmendaal en de besturen van verschillende bijzondere scholen in de wijk hebben ontwikkeld.

Het nieuwsitem over Het Dorp in Arnhem van Omroep Gelderland vind je hier.

Het dorp (Foto Technicuz, gelinkt vanuit panoramio)

Het dorp ligt hier

Dalfsen

2011-12-03T16:50:00.000+01:00

Dalfsen is een drop met bijna 8000 inwoners in Overijssel. Anders dan plaatsen van een vergelijkbare grootte langs de Overijsselse Vecht, zoals Ommen, Hardenberg en Gramsbergen, kreeg Dalfsen nooit stadsrechten. Het verlenen van die rechten werd belemmerd door de bewoners van het kasteel Rechteren aan de zuidzijde van de Vecht. Het kasteel wordt al 600 jaar door dezelfde familie bewoond en is niet toegankelijk voor het publiek.

Een stukje stroomopwaarts langs de Vecht ligt het congreshotel Mooirivier. Volgens de site van het hotel is de naam ontleend aan de Vecht. Maar een associatie naar de plaats en rivier Mooirivier in Zuid Afrika ligt voor de hand. Dat Mooirivier heeft 10.000 inwoners en erbij is een waterval van 50 meter breed en 80 meter hoog. In de omgeving liggen de bekendste stoeterijen van Zuid Afrika.

Mooirivier in Dalfsen is dit weekend de plaats waar de FNV confereert over haar toekomst.

Kasteel Rechteren bij Dalfsen (Foto Casper Heijstek en Mirjam Cnossen, gelinkt vanuit Panoramio)

Dalfsen ligt hier

Moorivier ligt hier

Rouveen

2011-12-01T16:49:00.003+01:00

Rouveen is samen met Staphorst een strook lintbebouwing van ongeveer 8 kilometer langs de oude Rijksstraatweg tussen Meppel en Zwolle. In Rouveen wonen ruim 3000 mensen. De boerderijen in Rouveen zijn van het Staphorster type, dat wil zeggen met een rieten dak en het kenmerkende blauwgroene schilderwerk. Het aantal vrouwen in klederdracht is in vergelijking met Staphorst wel lager.

Bij Rouveen lag aan het Conradkanaal het werkkamp Conrad. In 1929 werd dit werkkamp gesticht om werkloze mannen in de ruilverkaveling aan het werk te zetten. Er konden 192 werkelozen in het kamp verblijven. In de Tweede Wereldoorlog werden Joodse mannen uit Amsterdam, Meppel en Staphorst in het kamp gehuisvest. Zij moesten in Staphorst de Afschuttingsweg en de sloot ernaast aanleggen. Het kamp fungeerde als een soort buffer voor verder transport naar Kamp Westerbork. Zo waren ze alvast van hun familie geisoleerd.

Na de oorlog (1952 -1960) woonden 180 geëvacueerde Molukse KNIL-militairen met hun gezinnen in het kamp. Een van de barakken werd gebruikt als kerk. De integratie van de Molukkers in het kamp en de Rouveners verliep echter stroef.

Op 24 september 2011 is een gedenksteen voor de Molukkers onthuld. De bij die gelegenheid gemaakte documentaire Vreemdelingen en Bijwoners wordt vanavond op TV vertoond (NED 2, 23.00 uur). Meer over de documentaire lees je hier.

De kerk van Rouveen (Foto WorldVision, gelinkt vanuit Panoramio)

Rouveen ligt hier

Zwaanshoek

2011-11-29T16:25:00.002+01:00

Zwaanshoek is dorp met ruim 1700 inwoners in de Haarlemmermeerpolder bj Bennebroek. Tot in de jaren '50 heette het bebouwingslint langs de Ringvaart Bennebroekerbuurt, pas daarna kreeg het de dorpsstatus. In de jaren ’70 en ’80 ontstonden er nieuwbouwbuurten. De naam Zwaanshoek ontstond na de inpoldering van de Haarlemmermeer in de negentiende eeuw, toen er in dit gebied veel zwanen huisden. Op dit moment is de omgeving van Schiphol, waar Zwaanshoek ook bij hoort, in het nieuws door de grote aantallen ganzen die het vliegverkeer hinderen. Zwaanshoek zou daarom nu ook Ganzenhoek kunnen heten. Maar dan nog.....

Zwaanshoek is een van de dorpen in Nederland waarvan de naam deels is doorgestreept in de afgelopen dagen. Dat is gebeurd door een actiebeweging die zich “streep door de natuur” noemt. De groep streept hele of halve verwijzing naar verschijnselen uit de natuur op plaats en straatnaamborden door als protest tegen het natuurbeleid van het kabinet-Rutte. Veel meer voorbeelden van de actie vind je op streepdoordenatuur. Ook de foto komt van die site.

De auteur van dorpvandedag vreest nu zelf overigens onvindbaar te worden. In zijn buurt zijn alle straten vernoemd naar waterplanten, zonder toevoegingen van -straat, -pad of -plein.

Zwaanshoek ligt hier

Gorleben

2011-11-27T10:48:00.000+01:00

Gorleben is een dorp aan de Elbe in het oosten van de Duitse deelstaat Niedersachsen. Er wonen ongeveer 650 mensen. In de tijd dat Duitsland gescheiden was in Oost en West-Duitsland was Gorleben een van de meest afgelegen dorpen van West-Duitsland. Het dorp wordt aan drie zijden omringd door voormalig Oost-Duits grondgebied (Brandenburg en Sachsen Anhalt).

Gorleben is een van rijkste gemeenten van Niedersachsen. Dat heeft het dorp de danken aan de tijdelijke opslagplaats voor radioactief afval uit kerncentrales.

Die tijdelijke opslagplaats is een grote betonnen hal met wanden van 0,5 meter dikte twee kilomeer ten zuiden van het dorp. De locatie ervan is gekozen op grond van de zoutkoepels eronder, waar in de toekomst een definitieve opslag zou moeten komen (Atommüll-Endlager). Dat die nog niet tot stand gekomen is, heeft te maken met de onzekerheid over de veiligheid ervan. De locatie Gorleben werd namelijk in de jaren ’70 gekozen op grond van criteria die niet allemaal met veiligheid te maken hadden. Ook economie, bevolkingsdichtheid, en dergelijke speelden een rol. En wellicht ook de afgelegen ligging, aan drie kanten begrensd door het (toen nog) buitenland. Het gebrek aan transparantie en verantwoording van de keuze voor Gorleben als opslagplaats is een van de redenen waarom er nog steeds heftig tegen de opslag van radioactief afval ter plaatse wordt gestreden.

Sinds afgelopen woensdag er weer een kerntransport onderweg naar Gorleben. Het is voor het eerst sinds Duitsland eerder dit jaar besloot in 2022 alle kerncentrales te willen sluiten naar aanleiding van de kernramp in Fukushima in maart. Het is voorlopig het laatste transport. Volgens schattingen zijn er in Duitsland op dit moment zo'n 20.000 tegenstanders van kernenergie op de been. Vannacht is 10 meter rails met 7 daaraan vastgeketende betogers verwijderd. De trein kan weer verder als er nieuwe rails zijn ingezet.

De toegang tot het Zwischenlager is streng beveiligd. (Foto zzooop, gelinkt vanuit Panoramio)

Gorleben ligt hier

Veghel

2011-11-24T21:02:00.000+01:00

Veghel is een dorp met rim 25.000 inwoners in de Meijerij van ’s Hertogenbosch in Brabant. Veghel is een regionaal centrum. De plaats had vanouds een handelsfunctie en was daarom een groter dorp. In de negentiende eeuw kreeg het dorp groeimpulsen door de aanleg van de Zuid Willemsvaart (1822-1826) en de spoorlijn Roosendaal-Tilburg-Boxtel-Veghel-Gogh-Wesel (1870). Vooral voedselhandelaren vonden dat een aantrekkelijke vestigingsplaatsfactor. Sligro, Van den Boer (party-catering) en Van Eerd (Jumbo) vestigden in het begin van de 20^e eeuw hun bedrijf in Veghel en hebben er nog steeds hun hoofdkantoor.

Vandaag kwam Jumbo in het nieuws omdat het C1000 overname. De Veghelse kruidenier wordt daardoor met 25% marktaandeel na Albert Heijn de grootste supermarktketen van Nederland.

Veghel is tevens de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente. Twee dorpen in de gemeente Veghel waren al eerder dorp van de dag: Erp (27 januari 2011) en Mariaheide (22 december 2010).

Veghel wordt verder gekenmerkt door grote religieuze, onderwijs en zorginstellingen voor een dorp van dergelijke omvang. Hier de Lambertuskerk aan de Markt (Foto Gece, gelinkt vanuit Panoramio)

Veghel ligt hier

Grubbenvorst

2011-11-23T17:29:00.001+01:00

Grubbenvorst is een dorp ten noorden van Venlo. Het dorp heeft een kleine 5000 inwoners. Het dorp is ontstaan uit een kasteel, Grubben. De naam van het dorp was aanvankelijk Vorst, maar na verloop van tijd werden de namen van het kasteel en het dorp erbij samengetrokken.

Een mooi fenomeen in Grubbenvorst is de jaarlijkse motorzegening in april ieder jaar, waar ik een aantal jaar geleden tijdens een Pieterpadwandeling eens in verzeild raakte.

Grubbenvorst is vandaag dorp van de dag omdat het een van de dorpen in Nederland is, waar een grote megastal is gepland. Die megastallen zijn vandaag in het nieuws, omdat staatssecretaris Bleker vandaag aangaf vooralsnog geen beleidwijzigingen voor of tegen megastallen te willen.

Het begrip megastal is niet duidelijk gedefinieerd. in Wikipedia zocht ik tevergeefs naar het onderwerp. Het is dus zo onduidelijk, dat nog niemand zich aan het onderwerp heeft gewaagd. Alterra (Universiteit Wageningen) spreekt over bedrijven die op één locatie minimaal 7500 vleesvarkens, 1200 fokvarkens, 120.000 leghennen, 220.000 vleeskuikens, 250 melkkoeien of 2500 vleeskalveren houden. De voor- en nadelen van megastallen zijn ook niet helder op een rij te krijgen. Er spelen veel verschillende en vaak tegenstrijdige belangen een rol: dierenwelzijn, mestproblematiek (grond), ammoniakuitstoot (lucht), dierengezondheid, menselijke gezondheid (vlees), gezondheid van de omwonenden en werknemers, productieprijs, bestaansmiddel van andere (gewone) boeren, logistiek en overlast voor de omgeving. Bovendien staan tegenover deze thema’s omgekeerde effecten op grotere afstand. Als alle varkenshouderijen in de omgeving van Venlo rond Grubbenvorst worden geconcentreerd, wordt de overlast in de rest van de regio van deze sector minder. Grubbenvorst zou dan als dorp wel moeten worden verplaatst. Meer daarover lees je hier.

De motorzegening in Grubbenvorst (Foto Photofreaker, gelinkt vanuit Panoramio)

Grubbenvorst ligt hier

Eastermar (Oostermeer)

2011-11-22T19:44:00.000+01:00

Eastermar (Oostermeer) is een dorp met ongeveer 1500 inwoners tussen het Bergumermeer en De Leijen. Het dorp is voortgekomen uit een handelsnederetting aan de Lits, het water dat de twee meren verbindt. Die handelsnederzetting onstond tijdens de vervening van het gebied bij het dorp Hoogzand, dat ook echt ten oosten van het Bergumermeer ligt.
De omgeving van Eastermar is bekend vanwegen het onaangetaste houtwallenlandschap, dat vroeger een veel groter deel van de Friese Wouden kenmerkte.
Oostermeer is vandaag dorp van de dag, omdat de kranten vandaag vol stonden met Doutzen Kroes. Zij speelde een rol in Nova Zembla, de eerste Nederlandse 3D-film, die maandag in première ging. Het wereldberoemde topmodel komt nog graag terug haar geboortedorp Eastermar en is ambassadeur voor de campagne “Praat mar Frysk” en campagne voor Friestaligen om ook in het openbare leven het Fries als voertaal te gebruiken.

Het coulissenlandschap ten oosten van het Bergumermeer (Burgumermar). Op de achtergrond de toren van de kerk van Hoogzand, het oude Oostermeer. (Foto H.Bouwstra, gelinkt vanuit Panoramio)

Eastermar ligt hier

Betondorp (Amsterdam oost)

2011-11-20T21:00:00.000+01:00

Betondorp

Betondorp is een buurt in het Amsterdam Oost tussen de Gooiseweg en de Middenweg en de A10 en de Nieuwe Oosterbegraafplaats, die werd gebouwd tussen 1923 en 1925. De plannaam voor de buurt was Tuindorp Watergraafsmeer, maar doordat voor veel beton werd toegepast bij de bouw van de woningen,werd de buurt al snel Betondorp genoemd. De buurt was bedoeld als experiment om de mogelijkheden te verkennen van de toepassing van beton in de woningbouw. Baksteen was in de tijd tussen de wereldoorlogen duur en na het einde van de Eerste Wereldoorlog was de vraag naar woningen groot. Het voordeel van beton was dat het goedkoper was dan baksteen en dat met minder arbeidskrachten gebouwd kon worden. Metselaars waren in de jaren ’20 ook schaars.

Het stedebouwkundige ontwerp van betondorp is gegrond op de tuinstadidee van Ebenezer Howard (zie ook Margarethenhöhe en andere wijken in dorp van de dag in oktober 2010). Betondorp was gebouwd rond een centraal plein, de Brink, met de belangrijkste voorzieningen. De opzet van de buurt was ruim voor de begrippen van die tijd met veel plantsoenen en eigen tuinen. De straatnamen verwijzen naar de landbouw.

In een van die straten, de Akkerstraat, groeide vanaf in 1947 Johan Cruijff op. Na zijn actieve voetbalcarriëre bleef hij een opmerkelijke bekende Nederlander. Een van zijn bijnamen ontleent hij aan de buurt waar hij opgroeide: het orakel van Betondorp. Hij woonde echter al lang niet meer in deze buurt, toen hij die status verwierf. Cruijff was deze week veel in het nieuws.

Woningen in Betondorp (Foto: Maloup, gelinkt vanuit Panoramio)

Betondorp ligt hier

Eemnes

2011-11-18T22:12:00.000+01:00

Eemnes is een dorp op de grens van de provincies Utrecht en Noord Holland. Het dorp ligt langs de Wakkerendijk, de dijk die een deel van het Eemland, waardoor de Eem vanuit Amersfoort stroomde naar de Zuiderzee, beschermde tegen overstromingen. De meeste oude boerderijen staan dan ook aan de westzijde van de dijk.

Eemnes heeft stadrechten, twee keer zelfs. Het dorp bestaat uit Eemnes binnen en Eemnes buiten. Beide delen kregen ooit stadsrecht. Met 9000 inwoners in de hele gemeente heeft Eemnes echter een dorps karakter. Ook een aardig detail is dat de grootste partij in de gemeenteraad Dorpsbelang heet.

Het meest gezichtsbepalende gebouw in Eemnes is de Sint Nicolaaskerk in Eemnes Buiten. De kerk stamt uit de zestiende eeuw, maar de Utrechtse invloed is duidelijk herkenbaar in de architectuur van de toren, die sterk doet denken aan die van de dom in Utrecht.

Wat bevolkingsopbouw betreft is Eemnes een typische Randstedelijke forensengemeente. De bevolkingsgroep van 20-29 jaar is zwaar ondervertegenwoordigd in het dorp. Veertigers en vijftigers zijn goed vertegenwoordigd in het dorp. Toepasselijk in deze tijd is dat in de hoofdpiet vijftig jaar geleden in het dorp met de Sint Nicolaaskerk is geboren.
Sinds kort heeft Eemnes een heuse historische canon van de geschiedenis. Meer daarover lees je hier.

De Sint Nicolaaskerk in Eemnes (Foto pietpatatje, gelinkt vanuit Panoramio)

Eemnes ligt hier

Beltrum

2011-11-16T22:05:00.002+01:00

Beltrum is een dorp met ongeveer 3000 inwoners in de Achterhoek. De gemeente Berkelland, waar het dorp toe hoort, heeft een sloopvergunning afgegeven voor de voormalige zuivelfabriek in het dorp, maar daar komen dorpsbewoners gesteund door De Stichting Industrieel Erfgoed Gelderland-Flevoland en de Erfgoedvereniging Bond Heemschut nu tegen in verweer.

Het plan van de gemeente Berkelland is om op het terrein van de fabriek nieuwe woningen te bouwen. Het aantal geplande woningen is door de voorziene bevolkingskrimp die ook in dit deel van het Nederlandse platteland aan de orde is, al bijgesteld van 35 naar 23 woningen.

Volgens de genoemde stichting en vereniging heeft de voormalige zuivelfabriek een enorme cultuurhistorische en architectonische waarde. Het gebouw is echter geen rijksmonument, zoals in het dorp verder alleen de kerk en een vroeg negentiende eeuwse boerderij zijn.

Geen monument, maar wel mooi in het centrum van Beltrum: de oude kastanje. (Foto ArthurdXYV, gelinkt vanuit Panoramio)

Beltrum ligt hier

Viganella

2011-11-15T21:32:00.000+01:00

Viganella is het dorp van de ondergaande zon. Onder natuurlijke omstandigheden ging de zon in het dorp op 11 november onder, om op 2 februari weer op te komen. Niet dat Viganella boven de poolcirkel ligt, hoewel het er wel langdurig kan sneeuwen. Nee, het dorp ligt tegen de Zwitserse grens in de Italiaanse Alpen, in een dal ten westen van Domodossola. En omdat het op de noordhelling van het dal ligt, krijgt het dorp tijdens de kortste winterdagen geen zon.

In 2006 veranderde dat. Niet omdat er een berg werd opgeblazen of omdat het dorp werd verplaatst, maar omdat ten noorden van het dorp, hoger op de helling, een spiegel van 40 vierkante meter werd geplaatst, die zo gericht wordt, dat de zonnestralen naar het centrum van het dorp worden gekaatst. Dat maakt nog 204 inwoners tellende dorpje heel bijzonder. Het was de eerste plaats op het noordelijk halfrond ten zuiden van de poolcirkel, waar de zonnestralen vanuit het noorden het dorp beschijnen. Diverse bezoekers uit andere “donkere” dorpjes hebben Viganella inmiddels bezocht om de ervaringen van de bewoners van dit Piemontese te peilen. En dat alles voor 500€ per dorpsbewoner. Dat zonlicht kunnen de Italianen straks misschien wel niet meer betalen.

Een korte documentaire over het dorp kun je hier bekijken. Een wat meer technische uitleg hier. Vandaag stond er een mooit foto in de Volkskrant van het dorpje.

Viganella in de zon (Foto Cerruti Sergio, gelinkt vanuit Panoramio).

Viganella ligt hier

Averecht (Kanis)

2011-11-12T13:31:00.001+01:00

Kanis is een dorp in de provincie Utrecht onder Kamerik. Het dorp is een middeleeuwse veenontginning ten noorden van Woerden, doorsneden door een noord-zuid lopende wetering. Kamerik is protestants, Kanis is een katholieke dorp, zoals er nog wel enkele zijn in het Utrechts-Hollandse veenweidegebied.

Kanis was de afgelopen dagen uitgebreid in het nieuws als Averecht, dat de intocht van Sinterklaas probeerde binnen te halen onder leiding van burgemeester Nicolien Wellicht ten Overvloede en haar compagnon L. Rozenwater. Gelukkig is het vanmiddag op het nippertje net goed gekomen, nadat Jeroen Kramer met de klimpiet de vlag van de toren van de Hippolytuskerk had verwijderd en teruggebracht naar Dordrecht. Dat hebben ze overigens erg snel gedaan.

De Hippolytuskerk in Kanis (Foto: Microne71 gelinkt vanuit Panoramio)

Averecht (
Kanis) ligt hier

Vreeswijk (Nieuwegein)

2011-11-11T21:42:00.000+01:00

Vreeswijk is een voormalig dorp aan de Lek in het huidige Nieuwegein. Het dorp werd voor het eerst genoemd in de tiende eeuw, in de lijst bezittingen van het Sint Maartenskapittel in Utrecht. Het heette toen Fresionouuic, oftewel Friezenwijk. Die naam doet een oudere oorsprong vermoeden. De Friezen handelden in de Romeinse tijd al in de streek rond de grote rivieren en met name in de vroege middeleeuwen. De oude handelsstad Dorestad (bij het huidige Wijk bij Duurstede), was een haven van waaruit de Friezen het hele Noordzeegebied bevoeren. Uit die tijd stammen ook de wederzijdse invloeden van de Angelsaksische talen (o.a. Fries en Engels).

Vreeswijk is vandaag dorp van de dag, omdat het Sint Maarten is, en omdat de eerste school waar ik ooit werkte vandaag in het nieuws is. Op het Anna van Rijn college werd woensdag een adjunct-directeur gearresteerd op verdenking van mishandeling (overigens op een andere locatie als waar ik destijds werkte). Het Brabants Dagblad schreef erover.

De Vaartse Rijn was een belangrijke verbinding tussen Utrecht en de Lek. Dit is de sluis in Vreeswijk. (Foto Hans. J.S.C. Jongstra, gelinkt vanuit Panoramio)

Vreeswijk ligt hier

Grieks dorpje

2011-11-09T21:13:00.000+01:00

"Het is een mooie dag in een klein Grieks vissersplaatsje. De straten zijn leeg. Het zijn slechte tijden, want iedereen heeft schulden en iedereen leeft op de pof. Op deze dag rijdt een welgestelde Nederlandse toerist door het Griekse dorpje en stopt bij een klein hotelletje.
Hij zegt tegen de eigenaar dat hij graag de kamers wil bekijken om er misschien een voor een nacht te huren en legt als onderpand 100 euro op de balie. De eigenaar geeft hem een paar sleutels.

Als de bezoeker boven is, pakt de hoteleigenaar snel het geld, rent naar de bakker en betaalt zijn schulden. De bakker neemt de 100 euro aan, loopt de straat uit en betaalt de molenaar.

De molenaar neemt het geld en betaalt zijn rekening bij de boer. De boer pakt het geld en rent naar de burgemeester om zijn pacht te betalen. De burgemeester schuift het bedrag door naar een prostituee, bij wie hij nog schulden had.

De prostituee rent naar het hotel om daar haar uitstaande rekening voor kamerhuur van 100 euro te betalen. Terwijl het geld nog op de balie ligt, komt de toerist de trap weer af. Hij besluit niet te blijven en neemt het geld van de balie. Hij vertrekt en gaat naar een ander dorp.

Niemand heeft iets geproduceerd, niemand heeft iets verdiend. Maar toch is iedereen zijn schulden kwijt en zien de Grieken de toekomst weer met optimisme tegemoet. Zo eenvoudig werkt het reddingspakket."

Het Griekse dorp is fictief, en heeft dus geen link op de kaart. Eerdere versies van dit verhaal verschenen op BNR.nl en Omdenken.nl

Parc Patersven (Wernhoutsburg)

2011-11-08T21:15:00.000+01:00

Tweehonderd jaar gelden werd de Napoleonsweg van Antewerpen naar Breda aangelegd, waarlangs enkele jaren later Van Gend en Loos een dilligencedienst begon. Na de Belgische opstand, bouwde vervoerder ter hoogte van Wernhoutsburg een grenskantoor met koetshuizen en stallen. Tot de aanleg van de snelweg Antwerpen Breda was dit een van de belangrijkste grensovergangen met België.

In 1882 ontstond er een seminarie, waarvan de paters in de jaren ’60 van de vorige eeuw een camping begonnen in de kloostertuin. Tien jaar later vertrokken de paters. Het klooster werd omgebouwd tot feestzaal en de camping werd omgebouwd tot bungalowpark. De 450 bungalows op het terrein worden tegenwoordig voor een belangrijk deel vast bewoond door zowel Nederlanders als Oost Europeanen. De gemeente Zundert wilde er zelfs een dorp van maken, ook al zijn er behalve de feestzaal geen voorzieningen.

Het plan om van Parc Patersven bij Wernhout een dorp te maken is vrijwel zeker van de baan. Het college van B en W van Zundert heeft deze week besloten om van de plek weer een recreatiepark te maken. Permanente bewoning of het verhuren van huisjes aan seizoensarbeiders uit Polen, Bulgarije en Roemenië wordt na de tweede helft van 2014 verboden. Een uitzondering wordt gemaakt voor bewoners die al voor 31 oktober 2003 permanent op het park wonen. Zij vallen onder een wetsvoorstel dat nog in de Eerst Kamer in behandeling is.
De gemeente Zundert probeerde sinds 2004 om permanente bewoning op het park te legaliseren door van het park een zesde woonkern te maken. Het project kwam op lossen schroeven te staan toen in mei dit jaar Projectontwikkelaar VolkerWessels zich terug trok. Andere mogelijkheden werden onderzocht, maar leverden niets op.
De gemeenteraad buigt zich 15 december over het voorstel. Vanaf dat moment wordt ook weer in de gaten gehouden wie 's nachts op het park verblijft. Het zogenoemde nachtregister werd tijdens het legalisatieproject gedoogd.

Bron: Omroep Brabant

De feestzaal bij Park Patersven (Foto Pablonrw79, gelinkt vanuit Panoramio)

Parc Patersven ligt hier

Farmsum

2011-11-07T12:30:00.000+01:00

Farmsum is een dorp met ruim 2000 inwoners onder de rook van Delfzijl. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat Delfzijl onder de rook ligt van Farmsum, want het grootste deel van het haven- en industriegebied van Delfzijl ligt in het dorpsgebied van Farmsum.

Het oude dorp ligt op een wierde (terp) en is daarmee veel ouder dan het dertiende eeuwse Delfzijl, dat even verderop ligt. Dat dorp ontstond toen er een sluis (zijl) werd gebouwd in het Damsterdiep (de Delf), de verbinding met de stad Groningen. Delfzijl werd later een vesting en heeft daardoor min of meer een stedelijk uiterlijk gekregen. Farmsum bleef een dorp.

Toch had Farmsum ook stedelijke functies. De rechtspraak in het oosten van Fivelingo (het noordoosten van de provincie Groningen) werd namelijk gedaan door de familie Ripperda. Zij bewoonden het Huis te Farmsum. Berechte lieden werden soms aan de geselpaal genageld, die nog steeds in Farmsum te bekijken is. De duur waarin men een dergelijke lijfstraf moest ondergaan, was meestal enkele uren. De schandpaal in Farmsum bleef in 1854 in gebruik.

Vannacht lag Farmsum letterlijk onder de rook van het Delfzijlse industriegebied en werd het dorp gegeseld door de brand in de natriumfabriek. Beelden van de brand kun je hier zien.

De geselpaal in Farmsum (Foto: Dick van der velde, gelinkt vanuit Panoramio)

Farmsum ligt hier

The Bottom

2011-11-05T01:55:00.000+01:00

The Bottom werd vroeger in het Nederlands Botte genoemd, wat zoveel betekent als kom. Het dorp ligt op ongeveer 220 meter hoogte, de verengelsing van de naam is dus nogal verwarrend. Het dorp heeft een kleine 500 inwoners en is daarmee de grootste plaats op het kleinste Nederlandse eiland in de Cariben. Hoewel het eiland maar klein is, is de vulkaan Mount Scenery met 877 meter wel het hoogste punt van Nederland. Saba is namelijk een bijzondere Nederlandse gemeente.

Vandaag bezoekt koningin Beatrix onder andere de haven van Saba.

De haven van Saba is op dit moment een bouwput. De haven wordt gemoderniseerd, maar niet helemaal naar wens van de twintig Sabaanse vissers. Meer hierover lees je op de site van de Wereldomroep. De Koningin moet de vissers maar nemen zoals ze zijn, aldus een woordvoerder van de vissers.

De haven van Saba, even ten zuiden van The Bottom (Foto Bruno Lei, gelinkt vanuit Panoramio)

The Bottom ligt hier

Stellendam

2011-11-03T16:49:00.000+01:00

Stellendam is een dorp met ongeveer 3500 inwoners op Goeree Overflakee in Zuid Holland. Veel bewoners van dat eiland noemen zich bewoner van Goeree of Flakkee, maar voor Stellendammers ligt dat lastiger. Het dorp is namelijk na 1780 gesticht in de polder, nadat de gorzen (kwelders) tussen de oude eilanden Westvoorne (Goeree) en Overflakkee rond de in 1766 aangelegde Statendam werden ingepolderd. Even buiten het dorp ligt de Deltahaven, een vissershaven, waar ongeveer 50 kotters hun thuishaven hebben. De oude haven van Stellendam verloor haar vissersfunctie door de aanleg van de Haringvlietdam in 1970.

Stellendam is vandaag dorp van de dag, omdat voor de kust van het dorp een verdwaalde potvis is gestrand. Het 12 tot 15 meter lange dier ligt tegen een zandplaat en is er slecht aan toe volgens medewerkers van zeehondencrèche Pieterburen, die aan boord van een reddingsschip in de buurt zijn. Ze proberen de potvis weer naar open zee te laten zwemmen, maar het is de vraag of dat lukt.

De oude haven van Stellendam met op de achtergrond de witte molen “Korenlust” (Foto BraCom, gelinkt vanuit Panoramio)

Stellendam ligt hier

Marrum

2011-11-02T17:12:00.000+01:00

Marrum is een dorp met ongeveer 1500 inwoners in het noorden van Friesland. Het dorp ligt op de grote kwelderwal, die ten zuiden van Leeuwarden begint en doorloopt tot de huidige Waddenzeekust. Ten noorden van Marrum liggen landaanwinningswerken aan de Waddenkust. Door aanslibbing is er een aantal keer een nieuwe strook land aan de noordzijde van de kwelderwal bedijkt.

De bedijkingen van de kwelder zijn nu gestopt, omdat de natuurwaarde van het Waddengebied hoger wordt geacht dan de landbouwkundige waarde, die een verdere bedijking zou opleveren. De huidige kwelder wordt trouwens wel door boeren gebruikt. Al gaat dat soms mis.

Vijf jaar geleden werden bijvoorbeeld ongeveer 200 paarden die weidden op de kwelder ingesloten door extreem hoog water. Na enkele mislukte pogingen lukte het enkele meisjes op een paard, om de ingesloten paarden door het water naar de “vaste wal” te loodsen. Een mooi dramatisch filmpje van de redding onder begeleiding van muziek van Vangelis vind je hier.

Marrum is vandaag dorp van de dag, omdat er een monument is onthuld dat aan die redding herinnert. Het monument is gemaakt door Machiel Braaksma, een plaatselijke kunstenaar.

Machiel Braaksma op zijn monument uitwaaierende hoeven, ‘een metafoor voor geluk’ (Copyright foto: Harry de Cock / de Volkskrant, 2 nov 2011).

Marrum ligt hier.

Rozendaal

2011-11-01T21:33:00.000+01:00

Rozendaal is het enige dorp in de gemeente Rozendaal even ten noorden van Arnhem, naar inwoners gemeten, met 1500 mensen na Vlieland en Schiermonnikoog de kleinste gemeente van Nederland. Na de Waddeleilanden is Rozendaal met verder een flink stuk Veluws bos binnen de gemeentegrenzen ook de dunstbevolkte gemeente van Nederland. De gemeente kent nog meer uitersten, zo kent de gemeenteraad louter plaatselijke partijen. Het plaatselijke kasteel en de omringende horeca lenen zich goed voor trouwreportages en bruiloften, maar veel Rozendalers in de trouwlustige leeftijd zijn er niet. De bevolkingsopbouw laat een zeer beperkt aantal twintigers zien.

Dat laatstse zal samenhangen met de woningvoorraad in het dorp. De gemiddelde WOZ waarde in Rozendaal is meer dan een half miljoen euro. Daarmee is Rozendaal vandaag Dorp van de dag. De Eerste Kamer heeft vandaag een motie aangenomen om een commissie in te stellen die onderzoek doet naar de mogelijke aanpassingen van de hypotheekrenteaftrek. Zie ook nu.nl . Rozendaal heeft behalve alle eerder genoemde uitersten bovendien het hoogste percentage eigen woningbezit. Slechts 14% van de woningen in Rozendaal is huurwoning, de rest is koopwoning. Dat is overigens niet in alle “duur” klinkende gemeenten het geval. In Wassenaar en Rheden (buurgemeente van Rozendaal) is het aantal huur- en koopwoningen ongeveer in evenwicht en zeer vergelijkbaar met typische arbeidersgemeenten als Kerkrade en Beverwijk.

De tuinen van kasteel Rozendaal (Rosendael) (Fot: Peter IJmker gelinkt vanuit Panoramio)

Rozendaal ligt hier

Egmond aan Zee

2011-10-31T17:24:00.000+01:00

Egmond aan Zee is een dorp aan de kust van Noord Holland tussen Alkmaar en Haarlem. Het dorp is in 977 gesticht door een rijke herenboer uit Egmond-Binnen. De bewoners ervan waren belastingplichtig aan de abdij in Egmond/Binnen, de oudste abdij in Nederland.

Egmond aan Zee ontwikkelde zich aanvankelijk vooral tot vissersdorp. Er was geen haven in Egmond, de vissersboten werden op het strand getrokken en op rollen naar een schuur gebracht. Tegenwoordig is Egmond aan Zee vooral bekend als badplaats. Er wonen 2500 mensen in Egmond aan Zee.

Egmond aan Zee is vandaag in het nieuws omdat skimmers bij een slijterij in het dorp een maand lang ongestoord hun gang konden gegaan. Ze hebben 1 miljoen euro buitgemaakt. De skimmers vervingen het betaalapparaat van de slijter in het vakantiedorpje Egmond aan Zee door een eigen exemplaar, met ingebouwde aftapmogelijkheden. Eind vorige week hebben ze met de geskimde passen hun slag geslagen. Meer hierover lees je hier

De vuurtoren Jan van Speijk in Egmond aan Zee (foto :I-vandervegt, gelinkt vanuit Panoramio)

Egmond aan Zee ligt hier

Oostrum

2011-10-29T13:36:00.000+02:00

Oostrum is en dorp met ongeveer 2300 inwoners ten oosten van Venray in Limburg. Het dorp heeft een geschiedenis dit in de middeleeuwen rond 1200 begint, die verder sterk vergelijkbaar is met die in dorpen in de omgeving.

Oostrum is vandaag in het nieuws, omdat het de plaats is waar Mauro Manuel de afgelopen jaren heeft gewoond (en gevoetbald, Sjoerd Mossou schreef er vandaag over in het AD.) Het CDA dat vandaag over de dreigende uitzetting van Mauro vergadert, is in Oostrum de grootste partij. Bij de afgelopen PS verkiezingen in maart haalde het CDA 27% van de stemmen. De volgende partijen in de uitslag van het stembureau in het dorp waren VVD (16%) de SP (15%) en de PVV (13%). De PVV was daarmee iets kleiner dan in de gehele gemeente Venray. Daarmee bleef de gemeente ook aan de beschaafde kant van de totale Limburgse score voor de PVV (21%).

Dorpvandedag is benieuwd naar de stem van de Oostrumse CDA leden op het congres van vandaag.

Het dorpspplein in Oostrum (Foto Randerad, gelinkt vanuit Panoramio).

Oostrum ligt hier

Een nieuwe opzet

2011-10-29T02:46:00.000+02:00

Waren Rheden, Doel en Middel de eerste dorpen op dit blog. Nuth is het laatste dorp in de reeks zoals die tot nu toe dagelijks werd gepubliceerd.

En wat was dan het Nut(h)? Ik heb veel plezier beleefd aan het schrijven van de artikelen. Ik heb zelf veel geleerd. Ook heb ik leuke reacties gehad van lezers. Met het werken met blogs en later ook Twitter heb ik ook de nodige ervaring opgedaan. Ik heb ook enkele mensen geïnspireerd, zo is een afstuderende student bezig met een variant van straatvandedag, een experimentje dat ook uit dorpvandedag voortkwam.

Wat gaat er veranderen? In het begin schreef ik de artikelen weken vooruit. De laatste tijd minder, soms een week, soms dagelijks. De leukste reacties en meeste bezoekers kreeg ik op spontaan geschreven berichten, de extra edities. Bijvoorbeeld over Egypte, Grolloo en La Restinga. Die weg ga ik verder. Dat betekent dat er niet iedere dag meer een dorp van de dag zal zijn. Er is niet iedere dag een dorp interessant genoeg, en ik ben ook niet iedere dag in de gelegenheid om te schrijven. Het betekent ook dat Twitter een grotere rol gaat spelen. En het betekent dat er meer buitenlandse dorpen aandacht zullen krijgen. De berichten zullen niet, of in geringe mate over het nieuwsfeit in het betreffende dorp zelf gaan. Wel over andere kenmerken van het dorp die ermee samenhangen

Nuth

2011-10-28T02:44:00.000+02:00

Nuth is een dorp met ongeveer 5000 inwoners langs de A76 in Limburg. Het is tevens de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente. Zoals meer gemeenten in Limburg, heeft Nuth de komende jaren te maken met bevolkingskrimp. Naar verwachting van het CBS zullen er in 2025 nog 12.600 inwoners zijn, in 2005 waren dat er nog 16.000. In twintig jaar loopt de bevolking dus met meer dan 20% in omvang terug. De gemeente heeft in 2009 een rapport gemaakt om beleid te kunnen maken op de gevolgen hiervan voor het dorp en de gemeente onder de crytpische titel “Van Zilver naar Goud”.

In het rapport wordt diverse keren gesproken over de recreatieve mogelijkheden in de gemeente, met name ook voor ouderen. De hellingen rond Nuth zijn niet zo hoog en steil als in het zuidelijke deel van Zuid-Limburg, maar wel erg landelijk (in tegenstelling tot de voormalige mijnstreken ten oosten en westen van het dorp). Er zijn ook fraaie holle wegen: wegen op een helling, die door erosie verder zijn uitgesleten. Door verdamping van kalkrijk water uit de steile wanden van de weg, kunnen die hellingen zeer steil (vrijwel loodrecht) zijn. Een redelijke optie dus dat recreëren voor ouderen in Nuth.

Holle weg bij Nuth (Foto Ben Patelski, gelinkt uit Panoramio)

Nuth ligt hier

Zweeloo

2011-10-27T02:43:00.000+02:00

Zweeloo is een esdorp in het centrale deel van Drenthe. Als je puur kijkt naar de korrelgrootte komt löss in Drenthe plaatselijk voor als metersdikke laag in de beekdalen, vaak in afwisseling met lagen bladmosveen. Löss verplaatste zich in stofwolken die in de luwte van heuvels werden afgezet of vastgelegd in de vorstbestendige bladmossenvegetatie. Een deel van de löss is mogelijk afkomstig uit verspoelde keileem. Hier en daar komt het onder dekzand voor. In het Klenckerveld bij Oosterhesselen, ten oosten van Orvelte en aan de luwe zijde (oostflank) van de Hondsrug komt plaatselijk löss aan de oppervlakte voor. Voorts zijn de lössafzettingen van de Gelpenberg bij Zweeloo bekend. (Bron: www.encycploediedrenthe.nl)

Zweeloo heeft een middeleeuwse kerk, vrij uitzonderlijk voor de Drentse dorpen. Het geeft aan dat het dorp in de middeleeuwen een centrale rol speelde. (omringende dorpen als Aalden, Meppen, Wezup en Benneveld hebben geen kerk.) (Foto Jan Sibon, gelinkt uit Panoramio)

Zweeloo ligt hier

Schin op Geul

2011-10-26T02:41:00.000+02:00

Schin op Geul is een van de hotspots voor toeristen in Limburg. Het dorp ligt aan de Geul, de grootste beek van het Limburgse Heuvelland. Voor fietsers is het een bekende plaats, omdat de beklimming van de Keutenberg bij dit dorp ligt. Om de buurtschap met die naam te bereiken moet een helling van maximaal 22% worden beklommen. De klim zit soms meerdere keren in de Amstel Gold Race, Nederlands grootste wielerklassieker.

Bij het gehucht ligt de groeve Keutenberg, waar al sinds de Romeinse tijd kalk wordt gehaald om het land te bemesten en later ook om cement om te metselen en te pleisteren werd gehaald.

Rond Schin op Geul zijn op de hellingen van het Geuldal nog redelijk wat graften te vinden. Graften zijn stroken bos en struiken, die onderaan akkers werden gehandhaafd, om het afspoelen van de löss bij zware regenbuien tegen te gaan. Omdat het water door de graft werd afgeremd, ligt boven de graft vaak extra löss. Onder de graft kon het water gemakkelijk weg en löss meevoeren. Zo ontstond een soort terraslandschap op de hellingen.

Graften bij Schin op Geul (Foto Bert Kaufmann, gelinkt uit Panoramio)

Schin op Geul ligt hier

Heerlerheide

2011-10-25T02:37:00.000+02:00

Heerlerheide is een dorp met ruim 3000 inwoners in de oostelijke mijnstreek in Zuid Limburg. Het maakt deel uit van het stedelijke gebied van Heerlen. Aanvankelijk was het boerendorp een dochternederzetting van Heerlen. De boeren vulden hun inkomen aan met handel. Het dorp lag op een oude handelsroute van Maastricht naar Duitsland.

In 1917 werd in Heerlerheide de steenkolenmijn Oranje-Nassau III geopend, waardoor het aantal inwoners sterk ging stijgen. Er werden wijken (koloniën) gebouwd voor de mijnwerkers zoals de Keek, Beersdal, na de oorlog de wijk Vrieheide. De mijn sloot in 1973.

Een andere vorm van delfstoffenwinning die nog wel steeds plaatsvindt, is de winning van zilverzand of kwartszand. Dit is zeer zuiver zand, met weinig ijzer en aluminiummineralen erin. Het is daardoor zeer geschikt voor de productie van glas, maar wordt ook toegepast in keramiek en email. Het wordt tegenwoordig alleen in de omgeving van Heerlerheide gewonnen in Nederland.

De oude kolenmijn is echter niet helemaal vergeten. Sinds 2008 wordt met water uit de oude mijngangen aardwarmte gebruikt om elektriciteit te produceren in een aardwarmtecentrale.

Zilverzandwinning bij Heerlerheide (Foto Remcodeligt, gelinkt uit Panoramio)

Heerlerheide ligt hier

Groesbeek

2011-10-24T02:35:00.000+02:00

Groesbeek is een dorp ten zuidoosten van Nijmegen. Het dorp is bekend van de derde dag van de Nijmeegse Vierdaagse, die het dorp die dat via de Zevenheuvelenweg aandoet. In de luwte van hoge stuwwallen bij Groesbeek is Löss neergelegd.

Löss is een fijne leem. De korrelgrootte ligt tussen de 20-40 µm. Daarmee zijn lössdeeltjes iets groter dan kleideeltjes, maar veel kleiner dan zandkorrels. Löss bevat een hoog aandeel kwarts maar ook kleimineralen. Lössdeeltjes zijn in feite de erosieproducten van sedimentaire en stollingsgesteenten. Tijdens de ijstijden schuurden gletsjers met een enorme kracht over stenige bodems. Onderin de gletsjer zaten stenen vastgevroren. Als een gigantische schuurmachine wreef de gletsjer stenen fijn tot poeder. Tijdens extreem koude fasen van de ijstijden zijn de poedervormige bodemdeeltjes van de toen droogliggende Noordzeebodem en van droge rivierbeddingen in het binnenland door de wind opgenomen en over ons land verplaatst. De wind nam ook veel restproducten van de afbraak van planten (humus) mee. Een plantendek dat de bodem vasthield ontbrak. De bodem was weliswaar bevroren (permafrost), maar de toplaag was kurkdroog. Fijn stof en organische bestanddelen lagen los op het oppervlak en konden gemakkelijk door de wind worden opgenomen. De overheersende windrichting was Noordwest - Zuidoost. Pas in de luwte van de Zuid-Limburgse heuvels nam de windkracht voldoende af om de stof- en humusdeeltjes te laten neerdalen naar de grond. Ze hadden een luchtreis van vaak honderden kilometers achter de rug. Omdat de stofstormen lange tijd aanhielden, hebben zich dikke pakketten opgebouwd. Ze kunnen een dikte bereiken van enkele meters tot plaatselijk meerdere tientallen meters (ter vergelijking: in China komen tot honderden meters dikke lösslagen voor). Vooral tijdens het zogenaamde Laat Glaciaal Maximum, rond 20.000 jaar geleden, is er veel löss afgezet. Vanwege de aanvoer door de wind wordt löss ook wel een eolische afzetting genoemd (naar Aiolos, de Griekse god van de wind). (Bron: www.geologievannederland.nl)

De Zevenheuvelenweg bij Groesbeek (Foto Bijma, gelinkt uit Panoramio)

Groesbeek ligt hier

Zanesville (Extra editie)

2011-10-23T03:30:00.000+02:00

Zanesville is een stadje in Ohio met ongeveer 25000 inwoners. Dat is flink minder dan de 40.000 die er in 1950 woonden.
Zanesville is vooral bekend door de Y vormige brug, die in het dorp is aangelegd op de samenvloeing van twee rivieren. De Y vormige brug is de enige van zijn soort in de VS en staat daarom op de nationale lijst van bijzonderen plekken. Het is een herkenningspunt voor de luchtvaart.
Zanesville kwam deze week in het nieuws, toen de 62 jarige Terry Thompson 56 wilde dieren vrijliet uit de door hem beheerde Muskingum County Exotic Animal Farm en vervolgens zelfmoord pleegde. Waarom is onduidelijk, hij liet geen bericht achter. De dieren zwierven uit over de omgeving en zorgden voor veel onrust. Het houden van wilde dieren is in veel staten van de VS niet verboden. Waarschijnlijk zijn er in het land zo'n 5000 tijgers, min of meer als huisdier worden gehouden. Dat zijn er meer dan er wereldwijd in het wild leven. Welke afslag de tijgers van Thompson op de Y vormige brug hebben genomen is niet bekend. Er vielen geen gewonden onder de inwoners van het dorp. De meeste dieren zijn doodgeschoten.

De Y vormige brug in Zanesville. (Foto van rono359, gelinkt vanuit Panoramio)

Zanesville ligt hier

Dorpen in het lösslandschap

2011-10-22T02:47:00.000+02:00

Dat was even zoeken deze week. Dorp van de dag heeft iedere week minstens dorpen in drie verschillende provincies behandeld. Deze week werd dat lastig, want het krijt-löss landschap komt eigenlijk alleen echt voor in Zuid Limburg. Maar door het krijt weg te laten uit de definitie, kreeg ik wat lucht en zijn er toch lössdorpen in drie provincies deze week. Met op vrijdag een dorp dat ik na de eerste week al als verzoek kreeg.... Beter laat dan nooit

Lisse

2011-10-21T02:27:00.000+02:00

Lisse is een dorp met ruim 22.000 inwoners in Zuid Holland. Het dorp is bekend van de bollenvelden en de Keukenhof. De keukenhof is een stuk oud duingebied, zoals veen meer stukken van het oude duingebied er ongeveer 500 jaar geleden uitzagen. Deze oude duinen waren toen een hobbelig terrein tot ongeveer 5 meter boven NAP, vaak bedekt met bos, maar ook met dorpjes, akkercomplexen etc.

Door de toenemende welvaart en bevolkingsgroei, hebben de oude duingebieden een grote functieverandering ondergaan. Het dorp Lisse zelf ligt op een oude duinenrij. Deze is volledig bebouwd geraakt en verder ingericht met akkers voor de bloembollenteelt. De bollenteelt, die in de gouden eeuw begon, bleek goed te gedijen op de kalkrijke oude duinen. Om optimale omstandigheden voor de bollen te krijgen, werden de hoge delen daarom afgevlakt, zodat een gelijkmatige grondwaterstand werd bereikt. De kalkrijkere lagen zand kwamen zo aan het oppervlakte te liggen. Het afgegraven zand werd afgevoerd naar de steden, om daar van nut te zijn bij stadsuitbreidingen (ophoging en fundering, maar ook als strooizand op houten vloeren).

De Keukenhof bleef gespaard, net als andere plekken, waar landgoederen in het oude duingebied tot stand waren gekomen. Ook de stadsparken in bijv. Alkmaar en Haarlem, liggen op dergelijke stukken van de oude duinen. Tegenwoordig is de Keukenhof de nationale showroom van de bloembollenteelt, die wereldwijd bekendheid geniet. Al in 1957 werd ook de toeristische waarde hiervan ingezien. Uit Noord Holland werd toen een molen gehaald, die als decoratiestuk in de Keukenhof weer werd opgebouwd. Het project werd gesubsidieerd door de Holland Amerikalijn.

De molen in de Keukenhof (Foto sevenchen, gelinkt vanuit Panoramio)

Lisse ligt hier

Lies

2011-10-20T02:25:00.001+02:00

Lies is een dorp op het Terschelling, provincie tussen Formerum en Hoorn. Het dorp bestaat uit een rij boerderijen en woningen langs de Terschellinger hoofdweg en wat verspreide bebouwing.

Veel dorpen op Terschelling kennen een opbouw zoals die van Lies. Ten noorden van het dorp ligt het overgangsgebied naar de duinen met besloten kavels met akkers en weilanden. De duinen zelf bestaan uit hoge duinen met uitgewaaide laagtes. Bij Lies is het duingebied een reservaat, de Koegelwieck. In dit reservaat ligt ook het Liesterplak. Een plak is het Terschellingse begrip voor natte duinvallei. Natte duinvalleien zijn ontstaan door het wegwaaien van zand naar luwere plekken. Dat wegwaaien ging door tot het grondwaterniveau werd bereikt. Het door het grondwater bevochtigde zand waait niet meer weg. Omdat grondwater stroomt is de grondwaterspiegel horizontaal. Natte duinvalleien zijn daarom opvallend vlak. In de winter komen natte duinvalleien door het neerslagoverschot meestal onder water te staan. De inwoners van Lies gebruiken het Liesterplak daarom ook als ijsbaan. In een aantal plakken op Terschelling zijn tegenwoordig cranberry struikjes aangeplant, om te kunnen voldoen aan de grote vraag naar deze bessen op het eiland.
Ten zuiden van Lies begint de Terschellinger polder. Een stuk zeepolder met heel open karakter, waar alleen weilanden te vinden zijn.

Terschellinger walvisvaardershuisje. De bewoners van het eiland combineerden de walvisvaart met kleinschalige landbouw (Foto H. Bouwstra, gelinkt vanuit Panoramio)

Lies ligt hier

Cadzand Bad

2011-10-19T02:24:00.000+02:00

Cadzand Bad is de meest zuidwestelijke badplaats van Nederland en ook de het enige duindorp dat echt aan zee ligt, dat deze week op dorp van de dag aan de dag aan bod komt. De naam Cadzand is afgeleid van Kade van zand en wijst op dus op een dijk. Daarmee is Cadzand een polderdorp.

Maar Cadzand Bad ligt echt in de duinen en echt aan zee. Het dorp ligt op de plek waar vroeger het Zwin in zee uitmondde. Dat Zwin was een belangrijke zeearm die in de vroege middeleeuwen al de grens vormde tussen het Friese en Frankische gebied. Het hele Nederlandse kust- en duingebied tot aan de monding van de Weser viel in die tijd onder het bestuur van de Friese koningen. Aan die zeearm kwam wat later in de middeleeuwen ook Brugge tot grote bloei. Toen de zeearm verzandde ontstonden voorhavens van Brugge zoals Damme en Sint Anna ter Muiden (dorp van de dag op 26 oktober 2010).

Maar het dichtslibben van de zeearm ging verder. Tegenwoordig is er niet veel meer dan een strandgeul met een ondiepe slufter erachter. Officieel ligt het natuurpark op de grens, maar door het steeds wegspoelen van grenspaal 869, staat de grenspaal ter markering van de grens volledig op Nederlands grondgebied.

Bij Cadzand lag tot 1953 ook nog een haventje, waar landbouwproducten konden worden afgevoerd en enkele vissersschepen aan land kwamen. Na de watersnoodramp van 1953 werd er echter een dijk aangelegd en werd de haven gedempt.

Deze grenspaal staat dus IN Nederland! (Foto David 001, gelinkt vanuit Panoramio)

Cadzand Bad ligt hier

Petten

2011-10-18T02:05:00.000+02:00

Petten lag zo’n 600 jaar gelden op het uiterste puntje van het vaste land van Holland. Ten noorden van het dorp waren er zeegaten en eilanden. Daar stroomde water door, dat het dorp ook vanuit het oosten bedreigde. Ten zuiden van het dorp was de duinenrij erg smal. Bij de overstromingen van de St Elisabethsvloed (1421) werden gaten geslagen in de duinen. De herstelwerkzaamheden gingen geleidelijk. Er werden zanddijken, slaperdijken en strandhoofden van eikenhout gevuld met klei aangelegd. Bij de Allerheiligenvloed (1570) was het weer raak. Inmiddels was de dreiging van het water vanuit het oosten wel minder geworden door de bedijkingen van de Zijpe (zie ook dorp van de dag 4 nov. 2010) onder leiding van Jan van Scorel.

De zeewering werd hersteld en geleidelijk sterker gemaakt. De huidige vorm van de dijk met een flauwe helling, een bedekking met basaltblokken en strandhoofden werd voor het eerst gerealiseerd in 1877. De dijk was toen 8,50 meter hoog. Vele dijkverhogingen verder zorgen voor de huidige hoogte van 13,65 meter. De kust werd steeds door erosie steeds verder teruggedrongen, maar het zand van de duinen erodeerde daarbij sneller dan de verharding van de tegenwoordige dijk. Dat is goed te zien op onderstaand beeld.

Ten Noorden van Petten zijn de overheden vrij zeker van de veiligheid van de kustgebied. In de duinen is hier een kleine kernreactor gebouwd in 1957, vooral voor onderzoek, maar ook voor de productie van radioactieve materialen voor bestralingstherapieën in de geneeskunde. Nederland is daar slechts een van de drie producenten van in de wereld. Toen in 2009 een Canadese fabrikant vorig jaar wegens onderhoud een tijdje sloot, kon “Petten” de vraag op de wereldmarkt amper aan en verdubbelde de productie. Een jaar eerder was overigens hetzelfde gebeurd, toen “Petten” en half jaar dicht was.

De terugwijkende kust bij Petten.

Bollenvelden bij Petten (Foto H.Garnjost, gelinkt vanuit Panoramio)

Petten ligt hier

Ter Heijde

2011-10-17T02:03:00.001+02:00

Ter Heijde is een klein dorp ten zuiden van Den Haag. Het dorp is genoemd naar de Nieuwe Maas, die plaatselijk Hey werd genoemd. Later verschoof de monding van de Nieuwe Maas naar even ten zuiden van 's-Gravenzande en nog later bij Hoek van Holland.

Het dorp kent een bewogen geschiedenis. Het werd verschillende keren overstroomd door de zee. In de jaren ’30 werd de bebouwing door de gemeente Monster vervangen. In de Tweede Wereldoorlog sloopten de Duitsers het dorp doodleuk nog een keer omdat het een belangrijk punt was in de Atlantikwal. De huizen die nu in Ter Heijde staan, dateren dus uit het eind van de jaren ’40 en een deel uit de late jaren ’50. De kwaliteit van de huizen uit die tijd is matig en ze zijn aan de kleine kant. De woningcorporatie heeft daarom drastische plannen om het dorp opnieuw flink te vernieuwen.

Ook buitengaats gaat Ter Heijde de komende jaren flink veranderen. De Delflandse hoofden, strekdammen, die hier al sinds 1791 de kust hielpen versterken, zijn dit jaar al onder het zand van nieuw opgespoten zand verdwenen. Waterbouwkundigen twijfelden steeds meer aan het effect van de dammetjes van basaltstenen. Direct langs de dammen werd juist veel zand afgevoerd.

Vanaf dit jaar komt er nog veel meer zand bij voor de kust van Ter Heijde. Hier wordt namelijk de zandmotor gerealiseerd. In plaats van om de paar jaar 20 miljoen m3 zand op de kust te brengen, wordt nu in een keer 500 miljoen m3 zand opgespoten. De bedoeling is dat het zand zich in de komende decennia geleidelijk met getijstromen en golfwerking naar het noorden verplaatst. Daardoor wordt zowel het bodemleven 10 kilometer uit de kust, waar het zand wordt opgezogen, als op het strand, waar nu maar een keer een grote hoeveelheid zand wordt aangevoerd, de dynamiek verkleind. De verwachting is dat dat ten goede komt aan de flora en fauna, en ook nog een keer dat de oplossing uiteindelijk goedkoper is, dan een regelmatig terugkerende kleinere zandaanvulling.

Het opspuiten van zand op het strand bij Ter Heijde (Foto EllyDimmers, gelinkt vanuit Panoramio)

Ter Heijde vanuit de lucht (Foto vismaatje, gelinkt vanuit Panoramio)

Ter Heijde ligt hier

Dorpen in de duinen

2011-10-15T10:19:00.000+02:00

Nederland heeft een lange duinenkust, die een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan het ontstaan van de veen- en zeekleilandschappen erachter. Toch is de huidige verschijningsvorm van de duinen nog maar heel recent. De duinen zijn het landschap met de grootste externe dynamiek (zout-zoet, nat-droog, licht-donker, warm-koud) in Nederland. Die dynamiek maakt het voor boeren een lastig gebied om je stabiel te vestigen. Maar de aantekkingskracht van de zee, maakt toch dat de duinen al lang bewoond zijn. De strijd van Nederlanders met de elementen, is daarom in het duinlandschap misschien wel het meest zichtbaar.

Fortmond

2011-10-14T03:03:00.000+02:00

Fortmond is een klein dorp tussen Olst en Wijhe. Bij het dorpje ligt het natuurontwikkelingsgebied Duursche Waarden in een bocht van de IJssel. Het gebied wordt gekenmerkt door enkele rivierduinen. Bij Fortmond vind je in de uiterwaard een vroegere steenfabriek, die in 1976 werd gesloten, maar inmiddels is gerestaureerd en een monumentenstatus heeft. In het zomerhalfjaar kun je bij Fortmond met een fietspontje oversteken naar Veessen (dorp van de dag op 18 januari 2011). Bij hoogwater is Fortmond over de weg onbereikbaar. Beelden van de laatste keer dat dat gebeurde, in januari van dit jaar, kun je hier bekijken.

De steenfabriek bij Fortmond in de winter (Foto: falleri, gelinkt vanuit Panoramio)

Fortmond ligt hier

Lekkerkerk

2011-10-13T03:19:00.000+02:00

Lekkerkerk is een dorp met ongeveer 7000 inwoners aan de Lek. De rivier ligt hier al behoorlijk laag en stroomt er langzaam. Door die lage stroomsnelheid is de rivier niet rijk meer aan sediment. De oeverwallen bij Lekkerkerk zijn daarom kleiïg en smal. Er is weinig ruimte voor uitgestrekte uiterwaarden.

In de ijstijd was dat wel anders en voerde de rivier in het de zomerperiode als er zowel regen- als smeltwater werden afgevoerd zand mee. In de winters, wanneer de rivier bevroren was, kon dat zand opwaaien tot duinen. Omdat de duinen later door klei, maar vooral ook veen werden omringd, worden ze hier donken genoemd.

Lekkerkerk ligt dicht bij Rotterdam. Behalve visserij op de rivier, stonden daarom het ambacht en de landbouw ook ten dienste van de groeiende haven daar. In Lekkerkerk waren scheepswerven en rond het dorp werd hennep geteeld voor scheepstouw.

De smalle oeverwal zorgt ervoor dat de oude bebouwing van Lekkerkerk niet veel meer is dan een boerderijenstrook achter de Lekdijk. Pas vanaf 1900 werd aan enkele stegen haaks op de Lekdijk gebouwd. In de jaren vijftig wordt het Lekkerkerk door de aanleg van bruggen en wegen aantrekkelijk als woondorp voor Rotterdammers. Er verschijnen nieuwe woonwijken. Onder een van die woonwijken, uit de jaren 70, wordt in 1980 de aanwezigheid van grote hoeveelheden chemisch afval (xyleen en tolueen) vastgesteld. De realisering van de woonwijk, gebouwd op een voormalige vuilstort, leek een project, waarbij twee vliegen in een klap werden gevangen: er kwam een bestemming voor de vuilstort, en het opgehoogde gebied leverde een bijdrage aan het oplossen van de woningnood. Het bleek een dure oplossing. Het verwijderen van verontreiniging die door de chemische industrie was veroorzaakt, en waar in de jaren ’60 onvoldoende toezicht op was, kostte 188 miljoen gulden.

Lekkerkerk vanaf Nieuw Lekkerland aan de overkant van de Lek (Foto Franklin Vincentie, gelinkt vanuit Panoramio)

Lekkerkerk ligt hier

Lith

2011-10-12T04:55:00.000+02:00

Lith is misschien wel het bekendste dorp aan de rivier in Nederland. Het is het dorp waar de streekroman Dorp aan de Rivier van Anton Coolen, geschreven in 1934 is gesitueerd. Het boek is een roman, maar beschrijft tegelijkertijd de sfeer in de eerste decennia van de twintigste eeuw, toen er allerlei werkzaamheden aan de Maas werden gedaan. De sterk meanderende en daardoor trage Maas, had bijvoorbeeld een overlaat bij Cuijk, de Beerse Overlaat. Bij hoog water kon het water door de kommen ten zuiden van de Maas met de rivier meestromen door de polders. Na de verbetering van de Maas met sluizen en afgesneden meanders was de afvoercapaciteit van de benedenloop van de rivier sterk verbeterd en bovendien was de rivier beter geschikt voor de scheepvaart. Deze verbetering van de Maas begon al rond 1900 met het graven van een nieuw stuk rivier tussen Heusden en Geertruidenberg en het afdammen van de Maas bij Woudrichem.

Door het afsnijden van de bochten van de Maas, werd het ook logisch om de provinciegrens die door de rivier liep te veranderen.

Bij Lith zijn enkele kenmerkende landschapselementen van het rivierenlandschap te zien. Zo ligt ten westen van het dorp het Soldatenwiel, een kolkgat van een overstroming in 1795. Aan de overkant van diezelfde dijk ligt de Lithse Ham, een groot watergebied, dat ontstaan is door zandwinning. Bij de werkzaamheden daaraan, zijn restanten van een Romeinse tempel teruggevonden. Ten zuiden van het dorp liggen in de komgronden, die modern verkaveld zijn, na de afsluiting van de Beerse Overlaat in 1942, enkele eendenkooien. Ten oosten van het dorp ligt een sluizencomplex en bij het dorp zelf tenslotte de pont naar Gelderland.

De sluizen bij Lith (Foto Michiel1972, gelinkt vanuit panoramio)

Lith ligt hier

La Restinga (speciale editie)

2011-10-11T22:15:00.001+02:00

De 547 inwoners van het dorpje La Restinga op het Canarische eiland El Hierro zijn vandaag geëvacueerd wegens een mogelijke nieuwe vulkaanuitbarsting vijf kilometer ten zuiden van het dorp in zee.

La Restinga is het meest zuidelijke dorp van Spanje en ligt hier (Foto El Yeti, gelinkt vanuit Panoramio)

Ochten

2011-10-11T04:36:00.000+02:00

Ochten is een dorp aan de noordoever van de Waal, ten oosten van Tiel. Het dorp heeft ongeveer 4000 inwoners. De kern van het dorp ligt dicht aan de rivier, maar aan de overkant heeft de rivier een brede uiterwaard en ook ten oosten van het dorp is de uiterwaard ruim een kilometer breed.

Bij het hoogwater in februari 1995 kwam Ochten enkele dagen opeenvolgend in het nieuws. Door het hoge water, nam de kwel vanuit de rivier grote vormen aan. De dijk dreigde daardoor ondermijnd te worden en moest worden versterkt. Op 31 januari wordt daarom een evacuatie van 140.000 inwoners van de Tieler en Culemborger Waard afgekondigd. Op 1 februari is de toestand in Ochten kritiek, de dijk schuift, zeer snel worden alle inwoners van het dorp geëvacueerd onder leiding van burgemeester Henk Zomerdijk (hoe toepasselijk zo’n naam). De Rijn haalt die dag bij Lobith de hoogste stand, 16,63 meter boven NAP. De volgende dag begint het water weer te zakken.

Behalve hoogwater heeft het dorp weinig met de rivier zelf te maken. Er is geen haven en ook geen pontveer (meer).

Rond Ochten wordt op de oeverwallen traditioneel veel aan fruitteelt gedaan. Hoewel veel Ochtenaren tegenwoordig elders werken, kun je de fruitteelt nog beleven in het plaatselijke fruitpark.

Ochten en de Waal vanaf de toren in het dorp (Foto, Frits van Merkesteijn, gelinkt vanuit Panoramio)

Ochten ligt hier

Borgharen

2011-10-10T02:15:00.001+02:00

Borgharen is een dorp met 1850 inwoners net ten noorden van Maastricht. De naam haren verwijst naar een zandige rug in het landschap. De directe omgeving van Borgharen ligt lager liep onder natuurlijke omstandigheden regelmatig onder water. Maar ook sinds de aanleg van dijken hebben de inwoners van Borgharen nog regelmatig met het hoge water te kampen. In 1993 en 1995 moesten enkele honderden inwoners hun huis verlaten omdat een deel van het dorp onder water liep.

Sinds die overstromingen zijn er nieuwe dijken aangelegd en oude verhoogd. Bij het hoogwater in januari 2011 was de omgeving van Borgharen weer overstroomd en was het afgesloten van de buitenwereld, maar het dorp zelf hield droge voeten. In dit filmpje is te zien hoe het leger een dienstregeling onderhield tussen Borgharen en de buitenwereld.

Om de waterafvoer rond Maastricht beter te regelen is werden in de jaren ’80 al plannen gemaakt. Dit Grensmaasplan behelst grindwinning, beperking van wateroverlast en natuurontwikkeling. De grindwinning zou het geld om moeten leveren voor de andere doelen. Door de overstromingen in de jaren ’90 kwam het plan in een versnelling, maar door het geld dat ermee gemoeid is, zijn er ook grote tegenstrijdige belangen. Bij Borgharen houdt het grensmaasplan in dat de stroomgeul van de Maas wordt verbreed over een lengte van drie kilometer en dat de uiterwaarden worden verlaagd.

Verder kwam Borgharen vorig jaar in het nieuws de vondst van een massagraf met tenminste 69 paarden uit de 16e- of 17e eeuw, voor West-Europese begrippen uitzonderlijk veel. Waarschijnlijk stamt het graf uit de tijd van het beleg van Maastricht in 1632 door Frederik Hendrik.

De paarden in het graf van Borgharen (Fot H. Roering Blerick, gelinkt vanuit Panoramio)

Borgharen ligt hier

Dorpen aan de rivier

2011-10-08T02:16:00.000+02:00

Nederland ligt in de delta van de grootste rivieren van Noordwest Europa, de Rijn en de Maas, en verder deels ook die van de Eems en de Schelde, wat kleinere rivieren. De verschillen tussen de rivieren zijn behoorlijk. De Maas is een pure regenrivier met hoogwater vooral door neerslag in de wintermaanden. De Rijn wordt ook behoorlijk door regenwater beïnvloed, maar heeft als gemengde rivier ook een flinke aanvoer van smeltwater in het voorjaar.
Laagwater met hinder voor de scheepvaart kennen de rivieren vooral in augustus en september. Dit jaar was dat anders: door het uitzonderlijk droge voorjaar hadden schippers vooral tussen eind mei en begin juli met laagwater te kampen. De Rijn (Waal) is daar nog gevoeliger voor dan de Maas, omdat de waterstand in de Maas grotendeels met stuwen en sluizen beheerd kan worden.
Deze week 5 dorpen in het Nederlandse rivierenlandschap.

Noordscheschut

2011-10-07T02:57:00.001+02:00

Noordscheschut is een hoogveenontginningsdorp met ongeveer 2000 inwoners in de gemeente Hoogeveen. Het dorp is ontstaan toen vanuit Hoogeveense Vaart in de 18e eeuw verder werd doorgetrokken naar het oosten, om de venen in zuidoost Drenthe te vervenen. Maar ook ten noorden en ten zuiden van de nieuwgegraven vaart lag veel winbaar veen. Ook daarin werden vaarten en wijken gegraven voor ontwatering en later afvoer van het veen. Een van die vaarten is de Noordsche Opgaande. Ter hoogte daarvan werd een sluis in de Verlengde Hoogeveense Vaart aangelegd om de waterstand te . Bij die sluis ontstond een dorp van kanaalgravers en turfstekers. Behalve de Noordsche Opgaande werd er ook een Zuideropgaande vaart gegraven, die nog steeds als vaart en straatnaam bestaat.

Turf wordt er al lang niet meer gegraven in Noordscheschut. Het dorp ligt onder de rook van Hoogeveen, waar veel industrie kwam, waar ook inwoners van Noordscheschut werk vonden.

Een aardig initiatief van de gemeente voor buurt- en dorpsverbetering zijn de smederijen in die gemeente. Dat zijn geen letterlijke smederijen. De smederij van Noordscheschut is een beweging, een groep mensen die jaarlijks plannen maakt voor de verbetering van de leefkwaliteit van het dorp. Voor de beste plannen wordt door de gemeente geld ter beschikking gesteld. Enkele eisen aan de plannen zijn, dat ze mede met inzet van de initiatiefnemers binnen een jaar moeten zijn gerealiseerd en moeten bijdragen aan het algemeen welbevinden in het dorp. De afgelopen jaren is er in Noorscheschut op die manier een speelplaats overdekt, een fietsenstalling bij de sportvelden verbeterd en een nieuwe ijsveegmachine voor de ijsclub gekocht.

De sluis in de Verlengde Hoogeveense Vaart in Noordscheschut. Op de voorgrond Huize Blokland, de villa van de familie Rahder, die de vervening rond het dorp leidde. Het huis stamt uit 1861 en heeft vrij uitzicht op de zich naar het oosten voortzettende vaart. (Fot rokit10, gelinkt vanuit Panoramio)

Noordscheschut ligt hier

Rucphen

2011-10-06T03:43:00.000+02:00

Rucphen is een dorp met ongeveer 5000 inwoners in West Brabant. In 1357 werd hier een gebied aan moer, oftewel laagveenmoeras, uitgegeven door Hendrik van Boutershem, de Markies van Bergen op Zoom, aan vijf heren, die er rechtspraak mochten uitoefenen en wegen en waterlopen mochten aanleggen. De akte waarop deze afspraak is vastgelegd, wordt nog bewaard in het gemeentearchief. West Brabant is daarmee een van de oudste turfwinningsgebieden op grotere schaal in Nederland.

De arbeiders die het werk kwamen doen waren de eerste bewoners van het dorp. De turf die werd gewonnen, werd afgevoerd naar steden als Antwerpen, Breda en enkele steden in Holland. De belasting die de heren en bewoners moesten voldoen aan de Markies van Bergen op Zoom, werd een probleem, toen de turf op raakte. De overgebleven zandgrond was schraal en leverde weinig op. Eeuwenlang bleef Rucphen daardoor een dorp van keuterboeren. Sinds het industrialisatiebeleid van de jaren ’50 is Rucphen echter opgenomen in de vaart der volkeren.

In het landschap rond Ruchpen is weinig meer van de vroegere veenwinning terug te vinden, behalve een enkele vaart (Schijfse Vaart). De herinnering wordt levend gehouden door de akte in het gemeentearchief en een flink aantal straatnamen die naar turfstekerswerktuigen en veenvaarten zijn genoemd in het zuidwesten van het dorp.

De Martinuskerk in Ruchpen, nog een verwijzing naar de geschiedenis van het dorp als veendorp. Op Sint Maarten (11 november) moest de belasting aan Bergen op Zoom worden afgedragen.

Rucphen ligt hier

Helenaveen

2011-10-05T01:58:00.000+02:00

Helenaveen was samen met Griendtsveen de enige echte veenkolonie in Zuid Nederland. Tegenwoordig is het een dorp met ongeveer 1000 inwoners in zuid-oost-Brabant.

De geschiedenis van Helenaveen begint in 1853 als de uit Den Bosch afkomstige Jan van de Griendt 610 ha veengrond koopt van de gemeente Deurne in de Peel, een groot moerasgebied op de grens van Brabant en Limburg. De nederzetting van turfgravers die erdoor ontstond, werd naar de vrouw van Van de Griendt , Helena, genoemd, net als de vaart die het gebied ontwaterde en waarlangs de turf werd afgevoerd. De wijken die het veen verder ontwaterden, werden volgens een drietandsysteem ontgonnen. Het voordeel daarvan was, dat er minder bruggen hoefden te worden gebouwd in de weg langs de Helenavaart.

Toen de gemeente Deurne, die grote de rest van het veengebied nog steeds in eigendom had, merkte dat de turfrgraverij lucratief was, legde zij het Kanaal van Deurne paralel aan de Helenavaart aan. De gemeente mocht niet van de Helenavaart gebruik maken, omdat Van de Griendt bang was voor zijn monopoliepositie.

In de begintijd werd er naast turfsteken werd er ook geld verdiend met de tabaksteelt. De tabak deed het relatief goed in de Peel, maar werd rond 1870 beëindigd door de komst van steeds meer goedkope en betere tabak uit Nederlands Indië.

In 1886 werd koning Willem III beschermheer van NV Maatschappij Helenaveen. Hij stimuleerde de verbetering van de tuinbouw in het dorp, wat nog steeds te merken is aan de tuinbouwbedrijven die tegenwoordig in het dorp te vinden zijn.

Behalve restanten hoogveen is ook de oude dorpskern langs de Helenavaart goed bewaard gebleven, en benoemd tot beschermd dorpsgezicht.

Onderstaande kaart, een vereenvoudigde kaart van de situatie in 1773 laat zien dat Helenaveen in een geïsoleerd gebied is ontstaan. Dit kaartje illustreert ook fraai, dat het vroeger een Mijl op Zeven was, om van Meijel in Sevenum te komen. Tussen beide Limburgse plaatsen lag een "Moerassige Streek Lands daar naauwlijks een Mensch over gaan kan".

Helenaveen (Foto Bert Kaufmann, gelinkt vanuit Panoramio)

Helenaveen ligt hier

Benschop

2011-10-04T02:22:00.001+02:00

Benschop is een mooi voorbeeld van een dorp dat ontstaan is als cope-ontginning. Bij deze cope-ontginningen werden de gronden in een gebied door de graaf of bisschop (in dit geval de bisschop van Utrecht) uitgegeven voor ontginning. Een van de heren die het recht tot ontginning in de Lopikerwaard ontving was Benno van Aemstel (zie ook Ouderkerk aan de Amstel, dorp van de dag op 28 december 2010). De naam van het dorp verwijst dus letterlijk naar dit contract, de Benno’s cope.

De copecontracten bevatten afspraken over de af te dragen cijnzen (belastingen) en de afmetingen die de hoeven mochten krijgen. Bij Benschop is nog steeds te zien, dat die afspraken strikt werden nageleefd. Langs de wetering door het dorp staan de boerderijen op regelmatige afstand van elkaar (112 meter) en de kavels zijn allemaal evendiep (1200 meter). Aan het eind van de kavels zijn de slingers in de wetering terug te vinden.

De nabijheid van de Lek en de Hollandse IJssel zorgden voor een regelmatige overstroming van het veen tijdens de groei van het veen. De veengrond was daardoor iets minder geschikt om turf van te maken. Rond Benschop komen daarom geen plassen voor zoals verder westelijk en noordelijk, waar het veen verder van de rivieren lag en het veenmoskussen boven het rivierpeil uitgroeide, zodat het niet meer met slibrijk water werd overstroomd.

Het polderdorp Benschop is met een aantal omringende dorpen een van de kerngebieden van een typisch Nederlandse sport: het polstokverspringen. Behalve wedstrijden in het Groene Hart, worden er ook wedstrijden in Friesland gehouden, waar de sport fierljeppen heet. Jaarlijks zijn er kampioenschapswedstrijden tussen Holland en Friesland (waarbij in de ogen van de Friezen alle niet Friezen Hollanders zijn, wat in dit geval niet klopt, want de Lopikerwaard ligt in de provincie Utrecht.)

De Benschopperwetering (Foto morinel, gelinkt vanuit Panoramio)

Beschop ligt hier

Vinkeveen

2011-10-03T01:25:00.000+02:00

Vinkeveen is een dorp met ruim 8000 inwoners tussen Utrecht en Amsterdam. Het dorp wordt omgeven door drie gebieden, die ieder typerend zijn voor de verschillende fasen die grote delen van het Groene Hart in hun ontwikkelingsfase hebben doorgemaakt.

De geschiedenis van de Ronde Venen, een hoogveenkussen ten zuiden van het IJ en ten oosten van de Utrechtse Vecht, begint in 953, als de Duitse keizer het gebied aan de Bisschop van Utrecht schenkt. In en rond dit veenpakket stromen verschillende veenstroompjes, die later de begrenzing van de polders van de Ronde Venen zullen vormen zoals de Kromme Mijdrecht, en de Angstel. Vanaf de elfde eeuw proberen boeren het land toegankelijk te maken met wegen van boomstammetjes en door het gebied te ontwateren door sloten van de stroompjes naar het midden van het veengebied te graven. Zo ontstaat de spaakvormige verkaveling, die ten oosten van Vinkeveen nog steeds aanwezig is. Door die ontwatering klonk het veen in. Het werd daardoor moeilijker het veen af te wateren, omdat het water in de omringende riviertjes hetzelfde peil bleef houden. Vanaf de vijftiende eeuw werden daarom molens ingezet om de polders droog te houden.

Door de oorspronkelijk hoge ligging van het veen, was het veen in de Ronde Venen erg geschikt om turf van te maken. En door de nabijheid van de grote steden, was de verleiding ook erg groot. Hier verbrandde het kind dus zijn moer, zoals in de inleiding van het thema afgelopen zaterdag al uitgelegd.

Landbouwgrond werd water, en de wind en golfslag bedreigden de dorpen. Rond 1800 werden er daarom plannen gemaakt om de ontstane plassen weer droog te maken. Bij Mijdrecht gebeurde dat als eerste. De verkaveling in die nieuwe polders is zeer regelmatig. De grondsoort (oude zeeklei) zeer geschikt voor akkerbouw. Direct ten westen van Vinkeveen ligt een van die drooggemaakte Mijdrechtse polders.

De polder ten oosten van Vinkeveen werd ton ver in de 20e eeuw nog gebruikt voor de veenwinning. Vinkeveen is daardoor het langst een turfgraversdorp gebleven. De Vinkeveense plassen zijn uiteindelijk nooit drooggemaakt. In de loop van de twintigste eeuw werd de waarde voor de recreatie van de plassen immers steeds duidelijker. Verder bestond de bodem er uit deels uit zandgrond (net als bij de Loosdrechtse Plassen), waardoor de waarde van het gewonnen land minder groot zou zijn dan bij de westelijker gelegen polders. Bovendien kon het zand tot op grote diepte zonder verdere zichbare gevolgen voor het landschap worden gewonnen voor allerlei bouwprojecten in de buurt. De Bijlmermeer in Amsterdam en de snelweg A2 zijn gefundeerd op zand dat in de Vinkeveense plassen is gewonnen.

Ten zuiden van Vinkeveen is de polder Demmerik helemaal nooit tot vervening gekomen. Kolen, gas en olie hadden de vraag naar turf doen slinken.

Het opvallendste gebouw in Vinkeveen is zonder twijfel de Rooms-Katholieke kerk 'Heilig Hart van Jezus'. Meer over deze kathedraal van de Venen lees je hier.

Actueel nieuws uit Vinkeveen is er ook. De gemeente De Ronde Venen kent een miljoenenstrop door twee grote bouwprojecten. Eind vorige week stapte de burgemeester in navolging van enkele ambtenaren daarom per 1 oktober op. De Commissaris van de koningin heeft echter snel voor opvolging gezorgd. Vandaag wordt Albertine van Vliet-Kuiper (59 jaar, D66) op het Provinciehuis beëdigd tot nieuwe burgemeester.

Uitzicht op de Vinkeveense Plassen, vanaf de kathedraal van de Venen. (Foto Arnold de Groot, gelinkt vanuit Panoramio).

Vinkeveen ligt hier

Veendorpen

2011-10-01T21:59:00.001+02:00

Nederland kent vanouds veel veen. Dat veen is op verschillende manieren gebruikt. In het westen van het land werd er landbouwgrond van gemaakt door het te ontwateren. Later werden die landbouwgebieden soms vernietigd omdat het veen van de slootkanten op het land te drogen werd gelegd, om er turf van te maken. Dat gebeurde soms in zo´n mate, dat er geen land meer overbleef. De vraag naar brandstof was erg groot in het Nederland van de zestiende en zeventiende eeuw. Gelukkig is het land waar het kind zijn moer verbrandt, schreef Vondel er al over. Moer betekent in deze regel turf (moeras), niet moeder!

Meer moer lag er in het noorden en oosten van Nederland. Daar was nog geen landbouwgrond van gemaakt en het lag hoger, waardoor het gemakkelijker te verkrijgen, te ontwateren en af te graven was. De arbeiders die het deden, werden boer op de eronder liggende zandgronden, maar de structuur van de dorpen verwijst nog naar het turfverleden.

Enkele heel verschillende veendorpen deze week.

Nij Altoenae

2011-09-30T02:26:00.001+02:00

Nij Altoenae is een dorp langs de Oude Bildtdijk in het noorden van Friesland. Friesland en Groningen zoals we dat nu kennen werden vanaf de Romeinse tijd steeds verder in stukken gebroken door zeearmen die langs riviertjes steeds groter werden. De Fivel in Groningen (waarlangs Middesltum en Usquert lagen), de Lauwers op de grens tussen Friesland en Groningen en de verbinding met het Flevomeer, waardoor de Zuiderzee tussen Holland en Friesland onstond (en West Friesland van het huidige Friesland werd gescheiden).
Friesland zelf werd ook nog eens in stukken verdeeld door de Middelzee die ontstond door het steeds verder verbreden van de Boorne, een riviertje van de zandgronden die tussen het huidige Ameland en Terschelling in zee kwam (dat zeegat heet nog steeds het Borndiep).

Vanaf de middeleeuwen werd de Friese Middelzee stukje bij beetje weer ingepolderd. Je vind hier geen terpdorpen (want er waren al dijken). Het laatste stuk van de Middelzee was het breedst. Door opslibbing werd het land hier steeds verder opgebouwd (denk aan to built in het Engels). Omdat het land geen eigendom was van de dorpen of gemeenten aan de oever, het lag er te ver vandaan, werd het gebied door de hertog van Saksen, die zich het gebied had toegeigend bedijkt, samen met vier Hollandse edelen. Deze Hollanders hadden door het terugwinnen van land dat bij de Elisabethsvloed (zie dorp van de dag Wieldrecht, 22 maart 2011) verloren was gegaan en het verdedigen daarvan ruime ervaring met het bouwen van dijken. Zij namen daarom mensen uit die streek mee, die de dijken bouwden en de dorpen stichtten: Wijngaarden, Altoenae en Kijfhoek. Later werden deze dorpen Sint Jacobiparoche, Sint Annaparochie en Lieve Vrouwenparochie gedoopt.

Nij Altoenae ontstond als een kleine kern ten noorden van Sint Annaparoche (Altoenae), toen 100 jaar later de Nieuwe Bildtdijk verder richting Waddenzee werd aangelegd. De vooruitgang in 100 techniek om sloten te graven blijkt bij Nij Altoenae mooi uit het verschil in verkaveling ten zuiden en ten noorden van het dorp. Langs de dijk bij Nij Altoenae staan grote boerderijen en kleine (boeren)arbeidershuisjes.
Officieel is Nij Altoenae een van de jongste dorpen van Nederland. Het kreeg pas een eigen dorpsstatus op 1 oktober 2006 en een eigen postcode in 2008. Morgen is Nij Altoenae dus vijf jaar!

Arbeidershuisjes langs de Oude Bildtdijk in Nij Altoenae (foto watersnip, gelinkt vanuit Panoramio)
Nij Altoenae ligt hier

Usquert

2011-09-29T02:51:00.000+02:00

Usquert is een terpdorp in het noorden van Groningen, op dezelfde terpenrij op de kwelderwal van de vroegere Fivelboezem als Middelstum (maandag dorp van de dag). Het is een van de weinige plaatsnamen in Nederland waar de letter Q in voorkomt. Die Q is echter een beetje deftig gedoe. De dorpsnaam laat zich immers gemakkelijk ontleden in de delen Usk en Werd, waarbij Werd een verwijzing is naar Wierde, de Groningse aanduiding voor terp.

In de Grote Bosatlas wordt Usquert als voorbeeld van een terpdorp gepresenteerd. Ondanks het feit dat het dorp verder is gegroeid dan de kleine voorbeelden Uitwierde, Marsum en Biesum, die ook in de atlas staan is de radiaire structuur nog goed te herkennen.

Boven op de terp van Usquert staat de kerk. Het kergebouw stamt uit de dertiende eeuw, maar van de stenen waaruit de kerk is opgebouwd is door het pleisterwerk weinig te zien. Ook de toren, die in de 19e eeuw werd vervangen door een geogotisch exemplaar verhult de oude geschiedenis van de kerk op deze plek. Die begon al in negende eeuw, toen de missionaris Liudger hier een kerk stichtte. Liudger wordt ook wel de bisschop der Friezen genoemd, omdat hij in veel Friese dorpen kerken stichtte en het christendom bracht. Groningen viel in dit tijd onder Fries gebied. Een belangrijk verschil tussen de Groningse en Friese kerken uit die tijd is echter dat veel Groningse kerken in de 19e eeuw flink zijn verbouwd. De graanteelt bloeide in die tijd, waardoor daar veel geld voor was. In Friesland hadden de boeren zich in de terpdorpen zich toegelegd op de zuivelveeteelt.

Een ander beroemd gebouw in Usquert is het raadhuis, ontworpen door Berlage. Kennelijk ging het rond 1930 wat minder goed met de Usquerder economie, want toen de architect tijdens de bouw vond dat de torenklok wat hoger moest, wilde de gemeenteraad de kosten daar niet voor betalen. De architect deed dat toen maar zelf.

Het raadhuis van Berlage in Usquert (foto Dennis Wubs, gelinkt vanuit Panoramio)

Usquert ligt hier

Burgh

2011-09-28T02:23:00.002+02:00

Burgh op Schouwen is een ringdorp. Daarvan komen er meer op Schouwen Duiveland en de rest van Zeeland voor. De ring is een min of meer ronde straat rond de kerk, waar de bebouwing aan is geconcentreerd. Op die ring komen naar buiten uitwaaierende straten uit. Vroeger was rond de kerk, behalve die straat vaak ook een gracht aanwezig, om het vee van de gewijde grond waar de kerk op stond te weren. In de meeste dorpen is die gracht gedempt, het stilstaande water fungeerde ook als open riool en leverde daardoor op den duur meer overlast dan nut op. Alleen in Dreischor en Noordgouwe is nog een gracht rond de kerk te vinden. De meeste ringdorpen ontstonden in de 12e eeuw, dus op het oudeland. Noordgouwe is jonger.
Burgh kent behalve de ring rond de kerk nog een bekende ring. Het dorp is namelijk ontstaan bij een ringwalburcht. Dat is een aarden wal, die als tijdelijk verdedingingswerk werd opgericht in de tijd van de invallen van de Vikingen (rond 900). Die ring is veel groter dan de ring rond de kerk. Behalve in Burgh zijn dergelijke ringwalburchten ook terug te vinden in Oost Souburg (Walcheren) en Aardenburg (Zeeuws Vlaanderen).

Net als Ruinerwold (dorp van de dag op 22 april 2011) heeft Burgh een perentraditie. De Burghse Ring is beplant met perenbomen. De oogst wordt per openbare veiling verkocht op de vooravond van de Burghse kermis. Dit jaar viel die op 17 september. Het is een goed perenjaar dit jaar. De opbrengst van de veiling was twee keer zo hoog als vorig jaar, en er waren peren bij van een halve kilo, aldus de PZC

Een mooie site met een overzicht en voorbeelden van Zeeuwse dorpsvormen vind je hier

De Ringwalbucht van Burgh (Foto Leo 4543, gelinkt vanuit Panoramio)

Burgh ligt hier

Wissenkerke

2011-09-27T02:13:00.005+02:00

Wissenkerke is een dorp met ruim 1000 inwoners op Noord-Beveland in Zeeland.

In de dertiende eeuw bestond Wissenkerke al als parochie, maar bij een overstroming in 1352 gaat het dorp verloren en wordt het dorp verplaatst. Nog eens 180 jaar later wordt ook dat verplaatste Wissenkerke weer door stormvloeden geteisterd. De kerktoren stond nog jaren als een ruïne op de schorren van de Oosterschelde, maar is inmiddels ook verdwenen.

Rond 1650 worden in Zeeland veel verloren polders op de zee teruggewonnen. Zo wordt ook een nieuwe Wissenkerkepolder bedijkt. In de polder wordt volgens een planmatige opzet een nieuw dorp opgebouwd. Aanvankelijk was het dorp nog een haven toebedeeld, maar door het steeds dichtslibben van de toegang tot de haven, krijgt het dorp nooit een grote handelsfunctie. Bij verder inpolderingen rond het dorp verdwijnt ook de haven. De akkerbouw in op de jonge zeeklei floreert echter.

Korenmolen de onderneming uit 1860. De molen staat aan de oostzijde van het dorp, maar vangt door z’n hoogte toch voldoende wind. (Foto BraCom, gelinkt vanuit Panoramio).

Wissenkerke ligt hier

Grolloo (speciale, extra editie)

2011-09-26T23:08:00.001+02:00

Grolloo is een dorp met ongeveer 800 inwoners, 10 km ten zuidoosten van Assen. Het is een mooi voorbeeld van een esdorp.

Ten zuiden van het dorp ligt het het Grolloërveen, een nat heidegebied, midden in de bossen van de boswachterij Grolloo. Dit gebied midden op het Drents Plateau heeft een vrij slechte afwatering, ondanks de relatief hoge ligging. De keileemafzettingen uit de voorlaatste ijstijd voorkomen dat regenwater snel wegzakt in de ondergrond en omdat het gebied vrij hobbelig is, stroomt het water ook niet snel weg. Het blijft in vennen en veentjes staan.

Dit hobbelige heideveld zorgde vroeger voor het ontstaan van plaatselijke mistbanken. De heide was door de vennen en moerassige veentjes daarom ook een gevaarlijk gebied om in de schemering door te trekken. Kinderen werden bang gemaakt met verhalen over reuzen en spoken, die zich hier zouden ophouden. De mistflarden werden daarom ook wel witte wieven genoemd.

Ook de aanwezigheid van grafheuvels versterkte de mystieke sfeer van de heidevelden. Een heideveld ten oosten van Grolloo met grafheuvels uit de bronstijd, zou daarom ook tussen de 9e en 14e eeuw een ontmoetingsplaats voor heksen zijn geweest. Volgens de website van het dorp zijn sterke energiebanen. Je zou er de blues van krijgen.

Over de blues gesproken. Vandaag overleed Harry Muskee, die jaren zijn blues repeteerde in een boerderij in het dorp, die in juni 2011 als museum is geopend. Grolloo kan daarom vanaf nu het Graceland van Drenthe worden.

Het Cuby and the Blizzards museum in Grolloo (Foto Spinal, gelinkt vanuit Panoramio)

De Grolsch fietsenrekken zijn geen toeval. Het toponiem Grolloo betekent groen bos, net als Groenlo (Achterhoek), waar de Grolsche bierbrouwerij ooit zijn oorsprong had.

Grollo ligt hier

Middelstum

2011-09-26T03:44:00.000+02:00

Dit bericht is een samenvatting van het werkstuk van Bas Sandee, dat hij in 2009 maakte voor het vak Nederlandse Landschappen.

Middelstum is één van de oudste wierdendorpen van de provincie Groningen. Het is een typisch wierdendorp met een radiaire structuur en het ligt hemelsbreed vijftien kilometer ten noorden van de stad Groningen. Het dorp, dat tegenwoordig zo'n 2500 inwoners telt, maakt deel uit van een lange wierdenrij die van Usquert tot Lellens loopt. De wierden zijn ontstaan op de westelijke oeverwal van de trechtermonding van de Fivel. De hoogte van de wierde van Middelstum bedraagt 2 meter en 30 centimeter boven NAP.

In de jaren '70 van de vorige eeuw zijn tijdens graafwerkzaamheden aan de rand van het dorp archeologische vondsten gedaan uit omstreeks de zesde eeuw voor Christus. Hiermee is één van de vroegste nederzettingen van het gebied ontdekt. "Mitilistenheim" wordt echter pas voor het eerst genoemd rond de tiende eeuw in een lijst van kloostergoederen.

Bij het dorp bevonden zich lange tijd de borgen Asinga, Ewsum en Mentheda. Alle borgen werden grotendeels gesloopt in de 18e eeuw maar van Borg Asinga resteert het poortgebouw aan de rand van de vroegere dorpskern. Van Borg Ewsum is de onderbouw van de verdedigingstoren nog aanwezig. Meest opvallend is wellicht de Sint Hippolytuskerk (1445) dat op het hoogste punt van de wierd is gebouwd en vanuit de wijde omgeving niet te missen is.

Middelstum ligt, zoals de meeste wierdendorpen, aan een voormalige priel of waddenstroom. Het Boterdiep, zo'n voormalige priel, is in de zeventiende eeuw vergraven. Het Boterdiep heeft zijn naam te danken aan het transport van melkproducten. De dagelijkse aan- en afvoer van grondstoffen en producten via het Boterdiep blijkt dusdanig gunstig dat in 1895 de Stoomzuivelfabriek Middelstum word opgericht. Uiteindelijk bleek het vanwege de enorme groei nodig om een nieuwe locatie voor de zuivelfabriek te zoeken dat zowel aan het spoor, het vaarwater en het wegennet lag. De zuivelfabriek verhuisde daarom in 1921 naar het nabij gelegen Bedum, is tegenwoordig eigendom van FrieslandCampina en verwerkt nog steeds zuivelproducten in de vorm van kaas.

Er vinden als gevolg van de bodemdaling door aardgaswinning regelmatig aardbevingen plaats in de omgeving van Middelstum. De zwaarste aardbeving in de provincie Groningen tot nu toe had een sterkte van 3,5 op de Schaal van Richter en vond plaats in 2006. Het epicentrum van die aardbeving lag bij Middelstum.

De kerk op de terp van Middelstum

Middelstum ligt hier

Dorpen in het kleilandschap

2011-09-24T02:27:00.000+02:00

Deze week 5 dorpen uit de (zee)kleilandschappen. De variatie aan dorpen op de zeeklei is groot. Voor de aanleg van dijken, die rond het jaar 1000 begon, werden boerderijen, kastelen en dorpen op terpen gebouwd. Daarvoor koos met de hoogste plaatsen in het natuurlijke kwelderlandschap, de zandige kwelderwallen.
De kloosters die een belangrijke rol speelde bij de bedijking van het land (vooral in het noorden van het land) ontstonden vanaf het jaar 1000. In het midden van veel terpen verscheen een kerk. Ook in Zeeland kreeg de kerk vaak een centrale plaats in de oude middeleeuwse dorpen. Latere nederzettingen in nieuwere polders werden rond een haven met voor en achterstraten gebouwd of langs de dijken. Ook ontstonden midden in de polders geplande dorpen met een regelmatig stratenpatroon.

Vragender

2011-09-23T01:45:00.000+02:00

Vragender is met een klein 700 inwoners het kleinste dorp in de gemeente Oost Gelre, een samenvoeging van Groenlo en Lichtenvoorde. In de Grote Bosatlas is Vragender uitgekozen als voorbeeld van een kernesdorp. Vragender is inderdaad een mooi voorbeeld daarvan, maar tegelijkertijd is het dorp vrij uniek. In de Achterhoek zijn kleine kernesdorpen niet algemeen. Door de relatief snelle bevolkingsgroei in de 19^e eeuw (net als in Salland en Twente en op de Veluwe, maar weer minder snel dan in Brabant) vestigden veel keuterboeren uit de dorpen zich op de heide. Rond deze dorpen komen veel kampenontginningen voor. Dat zijn ontginningen van een of hooguit enkele boerderijen. Het gemeenschappelijk eigendom en beheer van de essen, broeklanden en heide bleef daardoor eigenlijk alleen in Drenthe algemeen. In de omgeving van Vragender zijn ook veel van deze kampe-ontginningen te vinden.

Maar de dorpskernen groeiden vaak ook flink. De komst van spoorlijnen en fabrieken leidde tot een snelle groei van vooral de grotere dorpen. Plaatsen als Lichtenvoorde, Winterswijk, Neede, Aalten en Varsseveld zijn daardoor veel sneller gegroeid dan Vragender en als esdorp minder eenvoudig te herkennen.

Molen De Vier Winden in Vragender (Foto Fotograven, gelinkt vanuit Panoramio)

Vragender ligt hier

Holten

2011-09-22T01:44:00.000+02:00

Holten is in de Grote Bosatlas een voorbeeld van een flankesdorp. Het dorp is ontstaan onderaan de Sallandse stuwwal. Op deze hoge stuwwal lagen de heidevelden, waar de schapen graasden. Tegenwoordig is de stuwwal bebost. Tussen het dorp en deze heide, ligt de es van Holten, de Holterenk. De geschiktheid van de natuurlijke omstandigheden (vruchtbaarheid en waterhuishouding) bepaalden de ligging van dat akkerland. De andere landschapsonderdelen zijn daar vanaf geleid. Het dorp lag dichtbij de akkers, omdat die intensief werden bewerkt. Lagere en nattere delen van het landschap werden gebruikt voor het (rund)vee en de hooiwinning. Verderaf gelegen minder vruchtbaar land (vaak ook droog, of juist heel nat), werden als weidegebied voor de schapen gebruikt.

De Holterenk is nog duidelijk als bouwland aanwezig bij Holten. Dat is te danken aan de spoorlijn langs het dorp, die in 1888 werd aangelegd. Die was vervelend voor de boeren in het dorp, omdat de passage van de spoorlijn lastig was, maar de aanleg ervan heeft ook voorkomen dat de uitbreidingen van het dorp naar het noorden hebben plaatsgevonden. Een open es zoals bij Holten is voor een dorp van die omvang (9000 inwoners) daarom redelijk uniek te noemen.

Tegenwoordig is het toerisme in Holten een belangrijke sector. De stuwwallen ten noorden en zuiden van het dorp trekken veel wandelaars en fietsers. Er zijn diverse hotels, restaurants, campings en bungalowparken rond het dorp te vinden.

Holten met de enk op de voorgrond (Foto By eeflug, gelinkt vanuit Panoramio)

Holten ligt hier

Soerendonk

2011-09-21T02:34:00.000+02:00

Anders dan in Drenthe waar de bevolkingsgroei lang op een laag pitje stond, groeide de bevolking op de zuidelijke zandgronden sneller. In Brabant en Midden Limburg groeiden de esdorpen daarom sneller. Aan de rand van het dorp werden nieuwe boerderijen gebouwd langs uitvalswegen. Ook ontstonden dochternederzettingen van oude dorpen op de heidevelden. Namen als De Heikant, De Heuvel en Boskant komen bij veel Brabantse dorpen voor.

Soerendonk is een mooi voorbeeld van een kransakkerdorp, waarbij de boerderijen langs de straten als een spinnenweb in het landschap liggen. In veel dorpen zijn de akkers die vroeger door die boerderijen werden omringd inmiddels volgebouwd met woningen, maar de oude structuur is aan het onregelmatige wegenpatroon in deze dorpen nog goed te herkennen.

Bij Soerendonk ligt de beek, de Dommel in dit geval ten oosten van het dorp.

In tegenstelling tot in West Brabant, waar de grond over het algemeen vruchtbaarder was, bestond een boerderij uit enkele verschillende gebouwen met verschillende functies. Op de onvruchtbare zandgronden in Oost Brabant en Noord Limburg was echter de productie van mest ook erg belangrijk. De boerderijen hadden een potstal, en vanaf de 17^e eeuw werden die vaak onder een dak gebracht: mensen, vee en wintervoorraad bevonden zich in een gebouw. Omdat het belangrijk was dat ieder gedeelte van de boerderij toegankelijk was, waren er verschillende deuren naast elkaar. In het traditionele hallehuis (met deuren aan de achterzijde) was daar geen ruimte voor, de zijmuur was te laag. Daardoor ontwikkelde zich in deze streek de langgevelboerderij, met een hogere zijgevel, waarin deuren pasten, waar een wagen doorheen kon. In Soerendonk is nog een aantal van zulke langgevelboerderijen te vinden.

Langgevelboerderij in de buurt van Soerendonk (Lierop) (Foto Ineke en Jan)

Soerendonk ligt hier

Anderen

2011-09-20T02:38:00.003+02:00

Anderen is een schoolvoorbeeld van een kernesdorp. In het centrum van het dorp ligt een brink. Met daaromheen een paar mooie oude boerderijen. Een van die boerderijen kwam in augustus in het nieuws, omdat hij afbrandde. Het was een van de oudste boerderijen in Noordwest Europa met gebinten uit de tweede helft van de veertiende eeuw. Het journaalitem daarover kun je hier bekijken.

Vanuit de brink waaieren een aantal straten uit naar de gronden rond het dorp, waar aan akkerbouw, hooiteelt en het weiden van schapen en runderen werd gedaan.

De omgeving van Anderen is een bijzonder gaaf oud cultuurlandschap. De beken die samen de Drentse Aa vormen, zijn er grotendeels nog oorspronkelijk in hun loop. Gekanaliseerde delen worden hersteld. Meer over het Nationaal beek- en esdorpenlandschap Drentse Aa kun je hier lezen.

Bij Anderen zijn heel mooi de es (het bouwland) en de hooilanden bij de beek terug te vinden. Aan de overkant van het Anderse diep ligt een mooi oud heideveld: het Balloërveld, maar dat hoorde natuurlijk bij het naburige dorp Balloo. De Anderse heide is rond 1900 ontgonnen en nu akker- en grasland ten oosten en zuiden van het dorp.

Ondanks zijn slechts 300 inwoners is de gemeenschap een bloeiende dorpsgemeenschap met veel verenigingen en activiteiten.

Boerderij in Anderen (Foto E.Marc, gelinkt vanuit Panoramio)

Anderen ligt hier.

Losser

2011-09-19T02:48:00.001+02:00

Het dorp Losser is gelegen in het mooie Twentse landschap. Het is van oudsher een katholiek dorp.

Losser is gesticht aan de oevers van de rivier de Dinkel en was een belangrijk punt in de handel met Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog, dit gebeurde mede via de Dinkel. In Overdinkel (nabij gelegen dorp) zit een museum gevestigd genaamd het smokkelmuseum. Zeker het bezoeken waard!

Buiten het dorp ligt een Grote zandafgraving genaamd de Oelermars. Ze winnen hier het zand dat is neergestreken tijdens de Weichselien ijstijd. Er zijn toen verschillende soorten zand neergelegd, en ook vrij veel klei en leem. In het Dinkeldal ligt het bruikbare zand vrij aan de oppervlakte en dit maakt het makkelijk te winnen. In de toekomst zijn er nog grote plannen voor het gebied rond om de Oelemars. Voor meer informatie verwijs ik naar een door mij opgezette wikipediapagina over de Oelemars.

De Oelemars (foto Nick Beuving)

Losser ligt hier.

Dit bericht is gemaakt door Nick Beuving, die in 2010 voor een opdracht van de lerarenopleiding het Wikipedia lemma over de Oelemars heeft aangemaakt.

Dorpen op het zand

2011-09-17T02:40:00.000+02:00

Deze week op dorp van de dag 5 dorpen die op de zandgronden liggen. Op de zandgronden zijn nog veel oude bewoningsresten te vinden uit de prehistorie: hunebedden, grafheuvels en raatakkers. Ze liggen soms in de buurt van de huidige dorpen, maar vaker nog ver daarvandaan. De dorpen die we tegenwoordig als esdorpen kennen hebben een geschiedenis, die vaak ergens in de middeleeuwen begint. Je vindt ze in het noorden, oosten en zuiden van het land.

Holland (Michigan, VS)

2011-09-16T02:41:00.001+02:00

Holland (Michigan)

Holland is een stad in het westen van de Amerikaanse stad Michigan. De plaats heeft 35.000 inwoners, maar met de voorsteden in aangrenzende counties meegeteld zijn het er ruim 100.000.

Het dorp werd in 1847 gesticht door een groep immigranten uit o.a. Ommen. De migranten vertrokken om economische maar ook om politiek-religieuze redenen uit Nederland. Dominee Albertus van Raalte speelde een belangrijke rol bij de stichting van de gemeenschap. Binnen die gemeenschap profiteerde in grote mate van de godsdienstvrijheid in de VS in de 19e eeuw. Er zijn tegenwoordig 170 kerken in Holland.

In de cultuur van Holland is de link van de oorspronkelijke stichters van de plaats nog te herleiden. Er is een enkeling die nog Nederlands spreekt, maar er zijn wel Nederlandse woorden in het plaatselijke dialect overgebleven. Snert is er een van, wat ook aangeeft dat er culinair nog wat van de oude banden terug is te vinden. En voor wie augurken als Hollands beschouwt. Dat klopt, in Holland staat de grootste augurkeninmakerij van de wereld (van Heinz).

Landschappelijk is er weinig Nederlands aan Holland. De rechttoe rechtaan verkaveling die grote delen van de VS kenmerken, vind je ook in de omgeving van Holland. Enkele plaatsnamen in de omgeving zoals Zeeland, Zutphen, Drenthe, Overisel en Graafschap herinneren op dezelfde manier aan de herkomst van de eerste bewoners. Verder is er jaarlijks een tulpenfestival. Kennelijk vonden de bewoners van Holland dit te weinig. In 1965 hebben ze daarom een 17e eeuwse Zaanse windmolen gekocht (die in 1889 al eens was verplaatst naar Noord Brabant), afgebroken en in Holland weer opgebouwd.

Windmolen de Zwaan in Holland (Foto Reiner. R. Maurer, geilnkt vanuit Panoramio)

Holland ligt hier.

Wageningen (Suriname)

2011-09-15T02:39:00.000+02:00

Het dorp Wageningen in het westen van Suriname heeft ongeveer 6000 inwoners. Het dorp was in de jaren ‘60 één van de meest welvarende dorpen in het land. Het dorp bestond toen nog niet zo lang. Het is namelijk voortgekomen uit de Stichting Machinale Landbouw, die in 1949 in Wageningen (Nederland) aan de landbouwhogeschool (nu universiteit) werd opgericht. In het begin van de jaren 50 werd 6000 hectare moeras ingepolderd om rijst te verbouwen. Er werd een dorp gebouwd met scholen, een ziekenhuis, fabrieken om de rijst te verwerken (drogen en pellen), een machinewerkplaats en een hotel. Net als het bekende hotel in Wageningen waar de Duitse capitulatie op 5 mei 1945 werd getekend “De Wereld” genaamd.

Knelpunten in de landbouwkolonie waren de onkruidbestrijding en het aanboren van stabiele markten voor de rijst, die van goede kwaliteit was.

Met de onafhankelijkheid van Suriname in zicht trokken de Nederlandse ingenieurs zich terug. Door de binnenlandse onrust aan het eind van de vorige eeuw, ging het steeds moeizamer met de rijstteelt. In 2005 ging de Surinaamse opvolger van de Stochting Machinale Landbouw failliet. Er zijn nu alleen nog kleine particuliere ondernemers die zich met de rijstteelt op de drooggemaakte akkers bezighouden. Het verkavelingspatroon van deze akkers is echter nog goed te herkennen in het landschap.

De verlaten rijstverwerkingsfabriek in Wageningen (Foto Arnoud Ross, gelinkt vanuit Panoramio)

Wageningen ligt hier

Huis ten Bosch, Nagasaki (Japan)

2011-09-14T01:20:00.001+02:00

Nagasaki in Japan heeft een bijzondere band met Nederland. Vanaf 1600 was deze plaats de enige plek waar Chinezen en Nederlanders als niet-Japanners werden toegelaten tot het land van de rijzende zon. Het eilandje Desima, waar dat gebeurde, was een haven, waar enkele tientallen schepen per jaar aanlegden. Ze brachten niet alleen goederen, maar ook kennis. Japanse artsen studeerden Nederlands om kennis te kunnen nemen van de Europese ontwikkelingen in de geneeskunde. Van Desima is tegenwoordig niet heel veel over. Het eiland is nog wel in de stad te herkennen, maar het is geen eiland meer. Er is een klein museum.

Deze geschiedenis heeft ertoe geleid dat de inwoners van Nagasaki in verhouding tot de rest van de Japanners erg open-minded zijn. Op onze reis door Japan in 1999 was het de enige plek, waar we gemakkelijk in gesprek met de mensen kwamen, bijvoorbeeld in een café. Dat een van de atoombommen aan het eind van de Tweede Wereldoorlog juist op deze stad vielen is daarom misschien extra zuur.

Buiten Nagasaki ligt het themapark Huis ten Bosch. Een pretpark met allemaal Nederlandse bekende gebouwen op bijna werkelijke schaal nagebouwd (90%). Het ziet er aan de buitenkant allemaal behoorlijk natuurgetrouw uit, maar dat is schijn: Vanaf de Utrechtse dom gezien blijkt het allemaal beton. De binnenkant van de gebouwen is vaak een grote ruimte. Daarin bevinden zich verschillende 3D bioscopen etc. Wij bekeken er bijvoorbeeld een vliegreis door de tekeningen van Esher. Erg bijzonder. Een krijsende Japanner gaf commentaar: ooh, aah! In de aftiteling stond dat de voice over Edwin Rutten ("Ome Willem") was. De film was kennelijk ook een kopie van een kopie!

Dergelijke themaparken zijn er meer in Japan. De markt ervoor ontstaat door de afgelegen ligging van Japan ten opzichte van andere rijke cultuurgebieden en het beperkt aantal vakantiedagen dat Japanners hebben.

Behlave een pretpark is Huis ten Bosch ook een woonwijk. Aan gegraven grachtjes staan landhuizen als langs de Vecht, waar gefortuneerde Japanners wonen. Het type wijk dat de afgelopen 15 jaar ook in Nederland in veel plaatsen aan het water steeds meer te zien is.

De waterpoort van mijn geboorteplaats Sneek in Huis ten Bosch

Het stadhuis van Annemaries geboorteplaats in Huis ten Bosch, met op de achtergrond de Utrechtse Domtoren.

Huis ten Bosch ligt hier

Borgo Ottomila (Italië)

2011-09-13T02:47:00.001+02:00

Borgo Ottomila is een dorpje in de droogmakerij van het meer van Fucino, ongeveer 80 kilometer ten westen van Rome.

Het meer van Fucino is bekend als de oudste droogmakerij van de wereld. De Romeinen deden verwoede pogingen om het meer droog te maken. Onder keizer Claudius groeven 30.000 slaven elf jaar aan een bijna 6 kilometer lange tunnel door de omringende bergen, om het water weg te laten lopen. Het meer slonk erdoor van een oppervlakte van 140 km2 tot 90 km2. Onder keizer Hadrianus zorgde een nieuw kanaal ervoor dat het meer verder slonk tot een omvang van 57 vierkante kilometer. Maar het bleef tobben rond het meer. Rond het jaar 500 werden door een aardbeving de afvoerkanalen vernield en liep het meer weer vol.

In de negentiende eeuw had men in de omgeving van het meer te kampen met zeer wisselende waterstanden. Het wateroppervlak verschilde tussen enkele jaren soms wel 12 meter. Verder zorgen malariamuggen voor een vervelend woonklimaat. Een nieuw droogmaakplan werd daarom gelanceerd en in 1875 viel het meer onder een Zwitserse! ingenieur weer droog.

Tegenwoordig is het meer een akkerbouwgebied met veel suikerbietenteelt. Klimatologisch is het gebied bijzonder (droog, grote temperatuurverschillen tussen zomer en winter). Ook nu is het gebied overigens nog steeds een risicogebied voor aardbevingen. De droogmakerij lag niet ver van de destructieve aardbeving in april 2009, waarbij 295 doden vielen in het L”Aquila.

In de hoek van de polder een grote radiotelescoop.

Borgo Ottomila ligt centraal in de polder (op de foto linksboven het midden) (Foto: Marco Linnini, gelinkt vanuit Panoramio)

Borgo Ottomila ligt hier

Markusy (Polen)

2011-09-12T02:06:00.001+02:00

In de late middeleeuwen is er vel strijd geweest om het vruchtbare mondingsgebied van de Weichsel, de grootste Poolse rivier. Rond 1600 wordt de Weichseldelta Pools, maar het omringende heuvelland is nog Pruisisch. Zowel Poolse als Pruisische leiders probeerden het door de strijd ontvolkte gebied weer bewoond te krijgen. Ze wierven beide mensen uit Holland om weer belastinginkomsten te kunnen genereren in het verwoeste gebied.

Die Hollanders waren vooral volgelingen van Menno Simons, een kerkhervormer, die de kinderdoop afwezen. Deze wederdopers kregen in Holland niet echt voet aan de grond en zochten daarom hun heil elders. In ruil voor de belasting, mochten ze zich in de Weichseldelta vestigen.

Ze namen kennis over landbouw en inpolderingen mee. Een van de fraaiste staaltjes van Hollandse techniek zijn de droogmakerijen ten zuiden van Elblag. Het dorp Markusy is hier een van de meest Hollandse dorpen. In de droogmakerij Jezioro (Pools voor meer), is nog een mennonietische kerk te vinden, tegenwoordig weliswaar in gebruik als stal, maar toch. Het landschap in deze droogmakerij lijkt verdacht veel op dat van de Schermer en Beemster droogmakerijen in Noord Holland: net zo recht en regelmatig.

De kerk van Jezioro (Foto Piotr Skuza, gelinkt vanuit Panoramio)

De vroegere mennonietenkerk in Jezioro (Foto czuczman, gelinkt vanuit Panoramio)

Markusy ligt hier

Nederlandse dorpen in het buitenland

2011-09-10T03:05:00.001+02:00

De landontginningsmethoden en patronen die in Nederland kenmerkend zijn, zijn niet helemaal uniek. Ook in het buitenland komen polders en droogmakerijen voor. Soms hebben Nederlanders de techniek meegebracht, maar soms is deze ook echt inheems. Deze week vijf voorbeelden van Nederlands aandoende dorpen elders in de wereld.

Mûnein

2011-09-09T02:47:00.000+02:00

Mûnein is nog mar kort een dorp. Omdat er geen kerk was, vond men het in Friesland geen dorp. De vereniging van dorpsbelangen vond echter de aanwezigheid van een café, een basisschool en vereniging voldoende redenen om bij de gemeente Tytjerksteradeel om de dorpsstatus te vragen. In 1948 werd die toegekend. Mûnein (Molenend) heeft tegenwoordig zo’n 700 inwoners.
Het dorp ligt in het noorden van Friesland, op de grens van de klei en de veenstreek. Maar in dit gebied tussen Leeuwarden en Dokkum zijn ook enkele flinke zandopduikingen. Het dekzand ter plaatse is maar dun en de keileem ligt dicht aan de oppervlakte. Bij graafwerkzaamheden komen daarom vaak zwerfstenen naar boven.
Dat gebeurde ook bij graafwerkzaamheden voor het natuurgebied Bouwepet, onderdeel van de ecologische hoofdstuctuur, waarbij op de plek van een stroomdal uit de ijstijd veel keien naar boven kwamen. Deze keien zijn verzameld en er is een eiland van gemaakt in de vorm van Scandinavië. Een grote zwerfsteen ligt buiten dit eiland op de plek waar het ten opzichte van deze “kaart” Mûnein ligt.

Het geologisch monument Bouwepet (Foto Frits J. Mostert, gelinkt vanuit Panoramio).

Mûnein ligt hier.

Laren (nh)

2011-09-08T07:26:00.000+02:00

Laren is een dorp in het Gooi. De omgeving van Laren ligt door de stuwwal hoger dan de omgeving en was daardoor droger dan het moerassige land van Utrecht en Holland. Het gebied rond Laren was daarom in de steentijd al bewoond, er zijn schrapers van vuursteen gevonden, die dat aantonen. In de bronstijd waren en mensen van de klokbekercultuur die er grafheuvels hebben gebouwd, die nog steeds te zien zijn.

In de vroege middeleeuwen kreeg Laren een nog meer vaste bewoning. Boeren vestigden zich bij de eng, het Larense bouwland. Later werd de nederzetting verplaatst naar de Brink waar een drinkplaats voor het vee was. De Brink is tegenwoordig nog steeds het centrum van het dorp.

In de negentiende eeuw werd Laren door de komst van tram en trein goed bereikbaar voor rijke Amsterdammers. Deze lieden bouwden villa’s en ateliers in Laren. De rijke kunstenaars brachten het dorp de nodige roem. De kunstenaars trokken ook verzamelaars aan. Een van hen is de Amerikaan William Singer, die het dorp het bekende Singer Museum heeft nagelaten. Nieuwkomers rond 1900 bouwden veel traditionelere landhuizen met een laag dak en een rieten kap.

De geologie van het Gooi is tentoongesteld in het Museum Hofland. Het museum komt voort uit de privéverzameling van een amateurgeoloog en wordt gerund door vrijwilligers. Behalve voor archelogie is er in het museum ruim aandacht voor regionale geologie. Er is een gesteentetuin en een geologische maquette van het Gooi en omstreken.

De korenmolen van Laren uit 1773 staat aan de Enghweg tussen de eng en de brink, tegenwoordig midden tussen de bebouwing. (Foto Chris 10, gelinkt vanuit Panoramio)

Laren ligt hier

Ratum

2011-09-07T02:08:00.002+02:00

Ratum is een buurtschap ten oosten van Winterswijk, en daarmee het oostelijkste “dorp” van Gelderland. Er wonen ongeveer 370 mensen, een echte dorpskern is er niet. Ten zuidwesten van Ratum ligt de steengroeve van Winterswijk. Dit is een dagbouwmijn, waar voornamelijk kalksteen wordt gewonnen. De groeve werd in 1933 officieel geopend. De gesteenten die er aan het oppervlakte komen, werden in 1952 ontdekt, toen er een 120 meter diepe boring werd gedaan op zoek naar steenkool.
De belangrijkste delfstof in de groeve is dolomitische kalksteen. Dat is een magnesiumhoudend gesteente dat onderdeel uitmaakt van de Muschelkalk. Dit pakket gesteente is genoemd naar de vele schelpen die in de kalksteen voorkomen. De afzetting stamt uit het midden Trias, 240-236 miljoen jaar gelden. De kalksteen die er wordt gewonnen wordt vooral gebruikt als vulmiddel in wegverharding (asfaltwegen) en als kunstmest. Het gebied waar dit gesteente in het oosten van Nederland aan het oppervlakte komt, is maar klein. Door tektonische beweging in de aardkorst is een stuk gesteente van 200 meter breed en 3000 meter lang omhooggedrukt.
De groeve is vooral bekend door de fossielen die er gevonden kunnen worden. Iedere eerste zaterdag van de maand mogen amateurs fossielen zoeken. Mooie voorbeelden kunnen worden bekeken in het museum Freriks in Winterswijk. Meer over de groeve kun je ook vinden op de website van de Nederlandse Geologische vereniging afdeling Winterswijk en de site GeologievanNederland.

Hakken in de steengroeve, op de eerste zaterdag van de maand. (Foto Randenrade, gelinkt vanuit Panoramio)

Ratum ligt hier

Sint Jansklooster

2011-09-06T05:07:00.000+02:00

Sint Jansklooster is een dorp met ongeveer 1200 inwoners in noordwest Overijssel. Sint Jansklooster is genoemd naar een klooster dat in 1399 werd gesticht door de blinde Johannes van Ommen. Het klooster werd in 1581 verwoest.

Sint Jansklooster ligt op de keileemopduiking van Vollenhove. Aan de andere kant van deze stuwwal ligt het stadje met die naam. Het dorp ligt daardoor hoger dan zijn omgeving, en was daardoor een geschikte plaats voor een watertoren. Deze watertoren is een oriëntatiepunt in het natuurgebied van de Wieden ten noorden en oosten van het dorp. De plassengebied ontstond door turfwinning en verder onder invloed van de wind. De geschiedenis en de natuur van De Wieden kunnen worden bekeken in het bezoekerscentrum van natuurmonumenten in Sint Jansklooster. Je kunt er onder andere een laarzenpad lopen en trilveen aan den lijve ondervinden.

Ten zuiden van Sint Jansklooster in het gehucht Heetveld (heideveld!) ligt een heel ander geologisch fenomeen: het geologisch monument De Zandkoele. In een kuil waar zand en leem werd afgegraven, zijn zwerfstenen verzameld en op een grote kaart van Scandinavië gelegd. Op die manier kun je de herkomst van de zwerfstenen zoals die in de keileemopduiking van Vollenhove zijn gevonden bekijken. Wat opvalt, is, dat de stenen afkomstig zijn uit zeer verschillende gebieden in Noorwegen, Zweden en Finland. Dit wijst erop, dat de stromingen van het ijs in de Saale ijstijd zeer complex zijn geweest. In een van de wanden van de Zandkoele is een bodemprofiel te bekijken, met de gelaagdheid van de bodem, maar ook met verschijnselen vorstwiggen uit de laatste ijstijd.

Uitzicht over De Wieden vanuit het bezoekerscentrum (Foto Henk Gerritsen, gelinkt vanuit Panoramio)

Sint Jansklooster ligt hier

Vijlen

2011-09-05T03:30:00.002+02:00

Vijlen is een dorp met ongeveer 1500 inwoners in de gemeente Vaals. Het dorp ligt op ongeveer 200 meter hoogte en is daarmee het hoogst gelegen dorp van Nederland.

Onder Vijlen valt het gehucht Cotessen, waar de Heimansgroeve te vinden is. In deze groeve komt gesteente uit het Carboon aan het oppervlakte. Het is daarmee geologisch het oudste stukje Nederland, 270 miljoen jaar oud. In de dalwand van de rivier de Geul komt hier leisteen en kolenzandsteen aan het oppervlak werd een groeve gemaakt om steen voor wegverharding te winnen, er is ook gezocht naar steenkool, maar dat werd niet gevonden.

De groeve is genoemd naar Eli Heimans, die er in 1910 fossielen ontdekte en die noemde in zijn boek “Het Krijtland” dat 100 jaar geleden werd gepubliceerd. Heimans, geboren en als onderwijzer opgeleid in Zwolle, was een van de eerste vooraanstaande natuuronderzoekers en –beschermers in Nederland, samen met Jac. P. Thijsse. Samen richtten zij in 1905 de vereniging Natuurmonumenten op.

Er is rond Vijlen nog meer te beleven. Ten zuiden van het dorp ligt het Vijlenerbos, het grootste aaneengesloten bos van Zuid Limburg. Het bos bedekt 200 hectare plateau en 450 hectare hellingen. Het vele reliëf, met hoogteverschillen tot 100 meter op korte afstand, zijn uniek in Nederland. Verder bevinden zich in het bos grafheuvels van 3500-5000 jaar oud.

De Heimansgroeve aan de Geul ten zuiden van Vijlen. (Foto Walterskrutser, gelinkt vanuit Panoramio)

Vijlen ligt hier.

Dorpen met een bijzondere geologie

2011-09-03T03:37:00.000+02:00

Dorp van de dag gaat weer in de lucht. De komende weken zal de inhoud van het blog verband houden met het Nederlandse Landschap. De thema's sluiten aan bij de landschappen waar ik de eerstejaars studenten van de lerarenopleiding aardrijkskunde in Zwolle mee laat kennismaken.

Deze eerste week is dat de algemene ondergrond van Nederland. Er zijn verschillende plaatsen waar aardkundige waarden in het landschap worden gemarkeerd door geologische monumenten en musea. Deze week op dorpvandedag 5 dorpen met zo'n fenomeen.

Dorp van de dag begint weer

2011-08-31T15:15:00.001+02:00

Vanaf volgende week, maandag 5 september, is er weer dagelijks een nieuw dorp op dorpvandedag!

Vakantie

2011-07-09T12:55:00.001+02:00

Dorp van de dag houdt vanaf nu vakantie. Het dorp is een jaar in de lucht geweest en heeft gisteren de 20.000ste bezoeker gehad. In juni waren het er ruim 3000, ongeveer 100 per dag dus.

Het bezoek aan de website is sterk afhankelijk van de lengte van het artikel (het aantal woorden). Het meest bezochte dorp over de hele linie is Margarethenhöhe, het tuindorp in Essen, waar ik in oktober vorig jaar op excursie ben geweest en een vrij uitvoerig artikel over schreef.

De dagen dat het blog het best is bekeken zijn de dagen dat het blog is opgepikt door een plaatselijke nieuwssite: Enter, Oude Pekela, Hellendoorn en Grou leverden me de meeste bezoekers op. Een lijn in favoriete thema's is niet duidelijk te vinden. De week met dorpen met een bijzondere postcode scoorde erg goed, maar daar speelt de hit van Grou (en Diemen in dezelfde week) een grote rol in. Verder lijkt de actualiteit een rol te spelen. De thema's paasvuur, kom-in-de-kas, autocross op tweede pinksterdag en minicampings (ook rond pinksteren) haalden meer dan 600 bezoekers in de week.
Publiceren in een andere taal levert weinig op. De vertaling van de artikelen de laatste week in het Frans leverde maar 3 bezoekers uit Frankrijk op. Kennelijk bloggen Fransen niet, Googelen ze niet, of zijn ze niet geïnteresseerd in dorpen. Onee, dat laatste is niet waar, het thema is immers oerfrans.

Ik wens alle volgers en lezers een goede zomervakantie. Tot eind augustus!

Montrésor

2011-07-08T03:29:00.003+02:00

De Tour de France passeert vandaag na 120 km Orbigny. Vijf kilometer ten zuidwesten daarvan ligt Montrésor. Het dorp ligt aan de oever van de Indrois. De plek werd in 1005 door de Graaf van Anjou gekozen voor de bouw van een sterke vesting. De torens en de poort ervan staan er nog steeds. In de vijftiende eeuw werd het de defensieve burcht omgebouwd tot een renaissance herenhuis.

Het dorp zelf ligt aan de voet van het kasteel, en heeft een aantal zeer mooie stenen huizen aan de rivier, maar ook een aantal vakwerkhuizen. In het centrum van het dorp ligt verder een heel bijzondere overdekte middeleeuwse markt en een mooie kerk uit de renaissance.

Het platteland rond Montresor is erg geschikt voor mooie wandelingen.

Het kasteel torent boven het dorp uit (Foto Thomas Igler, gelinkt vanuit Panoramio)

Montrésor ligt hier

Après 120 km de course, le Tour de France aujourd'hui par le Orbigny village. Cinq kilomètres au sud-est de Montrésor. Le village est situé sur les rives de l'Indrois. L'endroit était en 1005 par le comte d'Anjou a décidé de construire une forteresse. Les tours et ses portes sont toujours. Au quinzième siècle, elle devint la forteresse défensive converti en un manoir Renaissance.
Le village est situé au pied du château, et a quelques maisons de pierre très belle vue sur le fleuve, mais aussi quelques maisons à colombages. Dans le centre du village est également un très spéciaux marché médiéval couvert et une belle église Renaissance.

La campagne autour de Montrésor est très convenable pour la marche.

Le château domine le village (photo Igler Thomas, liées à Panoramio)
Montresor est ici

Beuvron-en-Auge

2011-07-07T02:21:00.002+02:00

Ongeveer 25 km ten westen van aankomstplaats Lisieux vandaag ligt Beuvron-en-Auge. De Auge is een streek in Normandië. Anders dan over de oude gesteenten van Bretagne rijdt de tourkaravaan op weg naar de finish vandaag over veel jongere kalksteen aan de randen van het Bekken van Parijs.

De maritieme klimaat zorgt voor een redelijk gelijkmatige verdeling van de neerslag over het jaar. De temperaturen zijn gematigd door de invloed van zee. De streek is daardoor geschikter voor de veeteelt dan voor de akkerbouw. Dit is dan ook de thuisbasis van de Normandische kazen: Camembert, Livarot en Pont l'Eveque. Verder is de streek beken vanwege de dranken: calvados en cider.

Beuvron had vroeger een kasteel, waar de familie d’Harcourt eigenaar van was. Deze familie was mogelijk nauw betrokken bij de verovering van Engeland door de Normandische hertog Willem de Veroveraar in 1066. De bekendheid van familie d’Harcourt bracht het dorp commerciële welvaart. Dit duurde tot de Franse Revolutie.

Tegenwoordig is Beuvron en Auge een mooi dorp met veel vakwerkhuizen. (Foto nbelsylvain, gelinkt vanuit Panoramio)

Beuvron-en-Auge ligt hier

Beuvron-en-Auge
Environ 25 km à l'ouest du point d'arrivée aujourd'hui, Lisieux est de Beuvron-en-Auge. Le pays d'Auge est un domaine en Normandie. Contrairement aux anciennes roches de la Bretagne la circonscription de la route des caravanes Tour à la ligne d'arrivée aujourd'hui, de nombreux jeunes de calcaire sur les bords du bassin de Paris.
Le climat maritime assure une répartition assez égale des précipitations tout au long de l'année. Les températures sont modérées par l'influence de la mer. La région est donc plus adapté pour le bétail que pour les cultures. C'est la maison des fromages normands: Camembert, Pont l'Evêque et Livarot. Par ailleurs, les flux de domaine car les boissons: cidre et calvados.
Beuvron habitude d'avoir un château, où la famille était propriétaire d'Harcourt. Cette famille était peut-être impliqué dans la conquête de l'Angleterre par le duc Guillaume le Conquérant Norman en 1066. La familiarité de la famille d'Harcourt a pris la prospérité du village commercial. Cela dura jusqu'à la Révolution française.
Aujourd'hui Beuvron Auge et un joli village avec de nombreuses maisons à colombages. (Photo nbelsylvain, liées à Panoramio)

Beuvron-en-Auge est ici

Le Faou

2011-07-06T04:18:00.000+02:00

De Faou is een dorp in het uiterste westen van Bretagne ongeveer 50 km ten westen van startplaats Carhais vandaag. De naam wordt in het Frans uitgesproken als “Le Fou” wat zoveel betekent als dwaas.
Het dorp heeft een haven aan het eind van de baai van Brest aan de rivier Le Faou, die door eb en vloed twee keer per droog valt. Omdat het dorp ook aan de oude handelsweg van Brest naar Quimper ligt, is was het dorp een geschikte vestigingsplaats voor handelaren en ambachtslieden. Het dorp is door die handelsfunctie ook minder traditioneel als de omliggende dorpen.

In de omgeving van Le Faou komen diverse gesteentesoorten aan het oppervlakte. Het dorp ligt dichtbij het grensgebied van zeer oude gesteenten uit het paleozoïcum en jongere kristallijne gesteenten (graniet). Rond het dorp liggen grote beukenbossen, die wellicht het dorp zijn naam hebben gegeven. Faou is Bretons voor beuk. De geograaf Louis Gallouedec beschreef de regio in 1893 als volgt: Elk ravijn heeft zijn beek, in de schaduwen van beuk, es, iep, esp en eik. Niets waarschuwt dat de grote zee in de buurt is. In de streek rond Faou, is de land bedekt met prachtige boomgaarden. Dit is waar Brest kersen, pruimen, appels koopt. De dorpen gaan op in het landschap. Alleen de kerktorens steken met enige moeite hun spits tussen de bomen door omhoog.

De haven van Le Faou, (Foto Ronan Robert, gelinkt vanuit Panoramio)

Le Faou ligt hier

Le Faou est un village à l'extrême ouest de la Bretagne, à environ 50 km à l'ouest Carhais à compter d'aujourd'hui. Le nom se prononce en français comme «Le Fou», qui signifie imbécile.
Le village possède un port à la fin de la rade de Brest sur la rivière Le Faou, à deux reprises par les marées d'une chute à sec. Parce que le village est l'ancienne route de commerce de Brest à Quimper est situé, est le village était un endroit convenable pour les commerçants et artisans. Le village est également le rôle moins traditionnel que le commerce et les villages environnants.
Près de Le Faou sont les types de roches différentes à la surface. Le village est à proximité des frontières de roches anciennes de roches du Paléozoïque et les jeunes cristallines (granite). Autour du village sont de grandes forêts de hêtres, qui peut avoir donné son nom au village. Faou est-Breton pour le hêtre. Le géographe Louis Gallouédec a décrit la région en 1893 comme suit: Chaque canyon a son flux, à l'ombre de hêtre, frêne, orme, chêne et le tremble. Rien avertit que la grande mer à proximité. Dans la région autour Faou, le pays est couvert de beaux vergers. C'est là que l'achat des cerises Brest, prunes, pommes. Les villages sont dans le paysage. Seuls les clochers poignarder leur tête avec une certaine difficulté à travers les arbres en place.

Le port du Faou, (Photo Robert Ronan, liées à Panoramio)

Le Faou est ici

Locronan

2011-07-05T06:16:00.001+02:00

Locronan is een dorp in het uiterste westen van Bretagne, 20 km ten westen van Quimper. Zover komt zelfs de tour niet op haar westelijkste punt vandaag. Maar het dorp heeft ongeveer 800 inwoners en kent andere rijke volkstradities. Zo wordt elk jaar op de tweede zondag van juli (as. zondag dus) een bedevaart gehouden door heidevelden, een zogenaamde Pardon. Bij deze bedevaarten worden vaandels, relikwieën en kruisbeelden meegedragen. In Bretonse klederdracht trekken ze naar een kerk waar een heilige wordt vereerd. Daar wordt dan vergiffenis (pardon) gevraagd, een wens gedaan of een gelofte vervuld. Na zo´n Pardon volgt een feest van de nacht, Fest-Noz, waarbij ook weer volksmuziek wordt gemaakt met draailieren, luiten, doedelzakken, en andere traditionele instrumenten.

De Pardon van Locronan is gewijd aan de heilige Saint-Ronan, die rond 500 hier het christendom kwam brengen. Hij is één van de populairste heiligen van Bretagne. De processie begint en eindigt op de Grand Place van Locronan. Daar staan granieten huizen uit 16e en 17e eeuw, die het stadje aan de productie van zeildoek te danken heeft. De hennep uit de streek was van dusdanige kwaliteit dat de Franse Indische compagnie het dorp tot hofleverancier van zeildoek bestempelde.

Locronan ligt hier

Locronan
Locronan est un village à l'extrême ouest de la Bretagne, 20 km à l'ouest de Quimper. que loin loin, même le Tour de France n'est pas à son point le plus occidental d'aujourd'hui. Mais le village compte environ 800 habitants et a d'autres traditions folkloriques riches. Ainsi, chaque année le deuxième dimanche de Juillet (le dimanche de façon.) A tenu un pèlerinage à travers les landes, appelé Pardon. Dans ces pèlerinages sont des bannières, des reliques et des crucifix réalisé. En costume breton, ils migrent vers une église où un saint est vénéré. Ensuite, il ya le pardon (réhabilitation) a demandé, un souhait ou un vœu accompli. Après un tel pardon est une célébration de la nuit, Fest Noz, qui est également faite avec des treuils folkloriques de tournage, des luths, des cornemuses et autres instruments traditionnels.
Le Pardon de Locronan est dédiée à St Ronan, environ 500 venus apporter ici au christianisme. Il est l'un des saints les plus populaires de la Bretagne. La procession commence et se termine à la place principale de Locronan. Il ya des bâtiments en granit du 16ème et 17ème siècle, la ville sur la production de toile doit. Le chanvre de la région était d'une qualité telle que la Compagnie française des Indes à l'pourvoyeur village de toile étiquetés.

Locronan est ici

Rochefort en Terre

2011-07-04T02:13:00.000+02:00

Rochefort en Terre is gebouwd op een rotsachtige heuvelrug die in het noorden begrensd door een riviervlakte. Het dorp ligt ongeveer 20 km ten westen van aankomstplaats Redon.

Het dorp heeft een twaalfde eeuws kasteel, dat door de heren van Rochefort op de punt van de rots is gebouwd. De heren van Rochfort horen bij de machtigste heren van het land van Vannes, waar de tourkaravaan zich vanmiddag na de finish doorheen verplaatst op weg naar startplaats Lorient morgen.

In 1793 werd het kasteel ingenomen door de Chouans, de koningsgezinde contrarevolutionairen na de Franse revolutie. Drie patriotten stierven in de slag om het kasteel, waarna het dorp enkele jaren Drie Rotsen heette.

Het dorp is tegenwoordig een kunstenaarsdorp. Die status heeft het gekregen door burgemeester Alfred Klots, toenmalig eigenaar van het kasteel, die in 1903 schilders uitnodigde zich in het dorp te vestigen. Tegenwoordig vind je er behalve schilders ook een houtsnijder, een glasblazer, een pottenbakker en diverse andere ambachtslieden.

Rochefort en Terre (Foto aeeffe, gelinkt vanuit panoramio)

Rochefort en Terre ligt hier

Rochefort en Terre est construit sur un éperon rocheux au nord par une plaine fluviale. Le village se trouve à environ 20 km à l'ouest du point d'arrivée de Redon.
Le village possède un château du XIIe siècle, où les seigneurs de Rochefort sur la pointe du rocher a été construit. Les seigneurs de Rochefort sont parmi les plus puissants seigneurs de la terre de Vannes, où la caravane du Tour cet après-midi après la course a traversé en direction de Lorient à partir de demain.
En 1793, le château fut occupé par les chouans, les royalistes contre-révolutionnaires après la Révolution française. Trois patriotes morts dans la bataille pour le château, après plusieurs années, le village s'appelait Trois Roches.
Le village est maintenant un village d'artisans. Ce statut a été donné par le maire Alfred Klots, ancien propriétaire du château que en 1903 a invité les artistes à s'installer dans le village. Aujourd'hui, vous trouverez des peintres, sauf un sculpteur de bois, un souffleur de verre, un potier, et plusieurs autres artisans.

Rochefort en Terre (Photo aeeffe, liées à Panoramio)

Rochefort en Terre est ici

De mooiste dorpen in de Tour de France

2011-07-02T10:53:00.001+02:00

Deze week begint de Tour de France in het westen van het land. De reportages van de etappes laten ook altijd veel landschapsschoon zien. Dat is er ook veel in Frankrijk. De mooiste dorpen van Frankrijk hebben zich verenigd in 1982. Voor het lidmaatschap bestaan strengen eisen. Het doel van de vereniging is het waarderen van cultuur en traditie. In 2011 zijn 156 van de 32.000 dorpen in Frankrijk lid. Een volledige lijst vind je op: http://www.les-plus-beaux-villages-de-france.org/fr

Deze week komt de Tour de France in de buurt van 5 van deze dorpen. Iedere dag daarom een beschrijving in het Nederlands en het Frans van die dorpen.

Prinsenbeek

2011-07-01T01:01:00.004+02:00

Prinsenbeek

Prinsenbeek was vroeger een dorp in de gemeente Princenhage. De Nederzetting Haag, die daar de naamgever van was, kende een aantal enclaves, die geen eigendom waren van de Prins van Nassaus, maar van de Hertog van Brabant. In 1496 was op die manier sprake van Hage-Hertog en van Haghe onder Nassow, van de Heren van Breda. Achteraf is men het dorp naar de Prins van Oranje gaan noemen. Enigszins vergelijkbaar dus met Baarle Hertog en Baarle Nassau.

Het dorp Beek in deze gemeente heeft om dezelfde reden de naam van de Prins gekregen. Dat gebeurde echter pas veel later. In 1942 werd het dorp pas een zelfstandige gemeente, eerst nog als Beek, en in 1951 pas als Prinsenbeek. In 1997 ging de gemeente helemaal op in de gemeente Breda.

Toch is er een scherpe scheiding tussen het dorp en de stad. De A16 en de spoorlijn Breda-Dordrecht (tevens HSL Zuid) scheiden Prinsenbeek en Breda. Uiteraard is het dorp van ongeveer 10.000 inwoners wel op de stad aangewezen. Bij de verbreding van de snelweg en de aanleg van de HSL is daarom besloten tot een fietsbrug. Deze Moskesbrug bij Station Breda-Prinsenbeek kende in eerste instantie alleen en (rol)trap en een lift. In 2006 zijn er na een gerechtelijke uitspraak hellingbanen aangelegd, zodat je ook daadwerkelijk van Prinsenbeek naar Breda kunt fietsen. Zo kan Beek weer vooruit.

De Voetbalclub Beek Vooruit gaat echter niet vooruit dit jaar. De promotie van Beek Vooruit 1 naar de 3e klasse KNVB is onreglementair bevonden. De beslissende wedstrijd aan het eind van de competitie werd weliswaar gewonnen, maar er stond een speler opgesteld die geschorst was. Dorpvandedag wenst Beek Vooruit succes in de nieuwe competitie!

De fietsbrug bij Prinsenbeek (Foto erijsewijk, gelinkt vanuit Panoramio)

Prinsenbeek hier

Zenderen

2011-06-30T03:26:00.003+02:00

Zenderen

Zenderen is een dorp tussen Almelo en Borne in Twente. Het dorp is in de middeleeuwen als esdorp ontstaan en de naam is mogelijk afgeleid van sintels, ijzeroerkluiten, die in de grond worden gevonden. Of er werkelijk ijzer is gewonnen in de omgeving is niet bewezen.

De redacteur heeft als oud-leraar van een school vallend onder de Stichting Carmelcollege een verrassende band met het dorp. In 1956 vestigden Karmelieten uit Boxmeer (Dorpvandedag op 11 oktober 2010) namelijk een klooster in het dorp. Aan dat klooster werd een priesterschool gestart, die later ook voor niet religieuze leerlingen werd opengesteld. Vanuit het klooster ontstonden ook kloosters in Oldenzaal, Hengelo, Almelo en Enschede.

Vanuit de scholen aan die kloosters verbonden ontstond in 1922 de Stichting Carmelcollege. Aanvankelijk nog als verlengstuk van de kerk, maar door een formele ontkoppeling van kerk en school en diverse fusies hebben van de stichting inmiddels een organisatie gemaakt met 50 schoollocaties, nog steeds vooral in Twente, maar ook in andere delen van het land. In Zenderen is er nog steeds een herinnering aan de kiem van deze stichting in de vorm van een standbeeld van De Karmeliet.

Het klooster is er ook nog steeds en gaat met zijn tijd mee. Het fungeert als een centrum van en voor spiritualiteit met cursussen en bezinning voor mensen met van binnen en buiten de Karmeltraditie. Men probeert zich daarbij te richten op groepen die in de knel dreigen te raken en jonge mensen. Nog steeds op de bres voor emancipatie en verantwoord onderwijs.

Zenderen vooruit dus. De sportclub Zenderen Vooruit voetbalt in de vierde klasse KNVB op zondag. De vereniging heeft ook een handbal en een tennisafdeling.

Het klooster in Zenderen (Foto Wiep Keikes, gelinkt vanuit Panoramio)

Zenderen ligt hier

Angerlo

2011-06-29T02:33:00.000+02:00

Angerlo is een rustig dorp onder de rook van Doesburg. Hoewel rustig,… Rond het midden van de jaren negentig waren er relatief veel woninginbraken in het dorp, waardoor men buurtpreventie heeft ingeschakeld. Bij deze vorm van toezicht zijn bewoners van een wijk extra oplettend en rapporteren aan de wijkagent wat hen opvalt in de wijk. Daardoor wordt het veiligheidsgevoel en de sociale cohesie in de buurt vergroot.

Met die sociale cohesie zit het in dit dorp dat overigens tegenwoordig bij de gemeente Zevenaar hoort, wel goed. Er is een uitgebreide halfvastenoptocht. Kennelijk vinden ze het in Angerlo met carnaval te koud voor deze buitenactiviteit. En naast de voetbalclub is er ook een gymnastiek- en volleybalvereniging, DES.

Angerlo ligt tegenwoordig enkele kilometers van de IJssel, maar lag vroeger stijf tegen de rivier. De bocht van de IJssel waar Angerlo aan lag is echter afgesneden, maar de loop is bij de Mariendaalse weg en Het Klooster nog wel in het landschap te herkennen. Hoewel de IJssel ter plekke is verdwenen zijn er nog wel vissen! Aan Het Klooster is namelijk de Koi Stal gevestigd. Dat is geen verbastering van Koeienstal (of misschien ook wel), maar een bedrijf dat Koi uit Japan importeert.

Angerlo Vooruit speelt vierde klassen KNVB op zondag.

Typische boerderij van het rivierenland bij Angerlo (foto Hollandfoto.net, gelinkt vanuit Panoramio)

Angerlo ligt hier

Enter

2011-06-28T02:03:00.000+02:00

Enter

Enter is een kransakkerdorp in Twente. De boerderijen zijn er rond een hoger gelegen enk (es) gebouwd, waardoor het oude dorp een langgerekte vorm had. Door moderne woningbouw is het dorp echter flink gegroeid en daardoor is deze structuur tegenwoordig minder duidelijk uit het kaartbeeld af te leiden.

Hoewel vrij ver in het achterland gelegen, heeft Enter een geschiedenis van scheepsbouw. De Enterse schippers voeren met zogenaamde zompen, die op rivieren als de Regge, maar ook in de Achterhoek op de Berkel werden gebruikt. De zompen worden gekenmerkt door een geringe diepgang. Dat was noodzakelijk door de wisselende waterstanden in de van regenwater afhankelijke rivieren in dit deel van Nederland. De schippers voeren vaak niet verder dan de IJsselsteden Zwolle en Zutphen en ze hadden traditioneel een haat-liefde verhouding met de boeren langs de Regge, omdat ze vaak tegenovergestelde belangen hadden bij het handhaven van de waterstand. Aan de andere kant voorzagen de boeren ze ook van vracht.

Vanaf de negentiende eeuw neemt de zompvaart af. Enter kwam niet een spoorlijn of kanaal te liggen en heeft zich daardoor niet industrieel kunnen ontwikkelen zoals omringende plaatsen als Goor, Rijssen, Nijverdal, Almelo en Wierden. De kleinschalige Enterse textielindustrie die er wel was ging door de schaalvergroting in die plaatsen zelfs ter ziele. Het leidde tot een nieuwe bedrijfstak: behalve het dorp van zompen is Enter het dorp van klompen. Rond 1900 waren er in Enter ongeveer 200 klompenmakerijen met 300 klompenmakers. Vaak waren het boeren die het klompenmaken als bijverdienste deden. In Enter is dan ook een museum aan de klompenmakergeschiedenis gewijd.

De voetbalclub Enter Vooruit speelt in de tweede klasse van de KNVB, op zaterdagen, in witte shirts.

De klomp in het centrum van Enter (foto Alexvanes, gelinkt vanuit Panoramio)

Enter ligt hier

Oirschot

2011-06-27T02:59:00.004+02:00

Oirschot

Oirschot is een dorp in Brabant. Behalve een kazerne is het dorp bekend vanwege enkele landelijk opererende bedrijven zoals Heras Buitenbeveiliging (hekwerken) en De Meeuw, een fabrikant van tijdelijke gebouwen.

Maar de anthentiekste industrie van Oirschot is ongetwijfeld de meubelindustrie. Cornelus Jacobus Teurlincx een dorpeling die in de negentiende eeuw naar de VS emigreerde kwam later weer terug en begon daar een fabriek in Amerikaanse stoelen, banken en tafels, die helemaal van hout gemaakt werden. In het begin van de 20e eeuw waren er al acht meubelfabrikanten, die zich verenigden en samen de RK Vereeniging van fabrikanten van Oirschotse stoelen oprichtten. De firma Meeuwis was de belangrijkste fabrikant van deze stoelen.

In het centrum van Oirschot staat ter ere van deze industrie een voorbeeld van de typisch Oirschotse Stoel op reuzenformaat (schaal 5:1). In 2009 is deze vervangen door een nieuw exemplaar. De oude stoel van Meeuwis was versleten. Een speciale stichting onder voorzitterschap van Piet Hein Meeuwis – kleinzoon van initiatiefnemer Piet van de eerste stoel – had zich maandenlang beijverd om de Oirschotse gemeenschap een nieuw exemplaar aan te bieden. Met de nieuwe stoel kunnen ze in Oirschot weer even vooruit.

Oirschot Vooruit is de voetbalclub van het dorp en speelt in de vierde klasse KNVB op zondag.

Voorts heeft Oirschot net als het niet ver van het Dorpvandedag Hilvarenbeek (7 maart 2011, Pezerikengat) een Vrijthof.

Meer over de geschiedenis van Oirschot lees je in de Canon van het dorp.

De Grote Oirschotse Stoel in de Gasthuisstraat (foto Arnoudvangelder, gelinkt vanuit Panoramio)

Oirschot ligt hier

Dorpen die vooruit willen

2011-06-26T21:39:00.000+02:00

Met het warme weer van begin deze week is het tijd voor zomeravondvoetbal, met vaders langs de lijn: hup! Forza! En hoevel Forza Italia van een voetballeus een politieke partij is geworden, is slaat deze aanmoedigingsvorm in Nederland niet aan. Een club met de naam Hup Ons Dorp ben ik niet tegengekomen. Wat in de buurt komt is: Ons Dorp Vooruit. Klinkt wat ouboliger, maar heeft toch min of meer dezelfde strekking. En er zijn er nog redelijk wat. Deze week daarom vijf dorpen met een "Vooruit" voetbalclub.

Blokzijl

2011-06-24T03:31:00.000+02:00

Allereerst, hoe klein ook, Blokzijl is een stad. De plaats kreeg speelde een belangrijke rol als vesting aan de oostkust van de toenmalige Zuiderzee. Blokzijl werd in de tachtigjarige oorlog door Diederik Snoey, burgemeester van Enkhuizen, gekozen als steunpunt voor de Staatse schepen. De sluis (zijl) die er al was, werd versterkt, Blokzijl dus.

Dei sluis was gebouwd aan de monding van de Steenwijker Aa. Dit riviertje dat tussen Steenwijk door een laaggelegen moerassig achterland liep, dreigde anders te overstromen bij westerstormen. Het venige achterland langs de Steenwijker Aa, werd in eerste instantie ontgonnen als landbouwgebied. Door veel parallelle sloten te graven, lukte het dat moeras toegankelijk te maken en er landbouw te bedrijven. Door de grote vraag naar brandstof in de steden, werd echter ook steeds meer land afgegraven om er turf van de maken. Daarbij ontstonden de Wieden en de Weerribben. Deze gebieden zijn nu vooral bekend als natuurgebied. De ertussen gelegen polders Wetering en Giethoorn gingen helemaal in de golven op en werden in de 20e eeuw weer drooggemaakt. De oorspronkelijke loop van de Steenwijker Aa is niet meer exact in deze droogmakerij terug te vinden, maar komt in grote lijnen overeen met het huidige Steenwijker diep. De Turf die in de kop van Overijssel werd gemaakt, werd voor een belangrijk deel afgevoerd door Blokzijl.

Blokzijl maakt echter zelf geen deel uit van het veengebied. Een strook van ongeveer twee kilometer breed langs de vroegere kust, moet gezien worden als zeepolder. De verkaveling is er onregelmatig (dus oud). Dat het gebied ook na de aanleg van de zeedijk nog vaak onderliep is te zien aan de vele kolken of wielen achter de dijk. Bij een dijkdoorbraak ontstond een diep kolkgat, waar na de storm de dijk omheen werd gelegd. De kolk was eenvoudig te diep om te dempen. De vele bochten in de dijk om de ronde meertjes herinneren daar nog aan.

Blokzijl kent ook koren. Het Groot Blokzijls Piraten koor maakt veel en hard geluid, Bloxy Music is wat repertoire te vergelijken met On Cue. Stemmen op het Overijssels Volkslied van On Cue of een van de andere inzendingen kan hier nog tot 30 juni.

De havenkolk in Blokzijl (Foto Mathijs, gelinkt vanuit Panoramio)

Blokzijl ligt hier.

Zalk

2011-06-23T03:27:00.001+02:00

Zalk

Zalk is een rustig dorp op de linkeroever van de IJssel, en samen met Welsum en Kamperveen (en de stad Kampen) het enige dorp dat voor de meeste Overijsselaren over-de-IJssel ligt.

Het dorp ligt in het rivierkleilandschap van de rivier waaraan Overijssel zijn naam ontleend. De IJssel kent een bewogen geschiedenis. Het is afwisselend een zelfstandige rivier geweest, die ontsprong in Westfalen, maar vaak ook een zijtak van de Rijn, die dan eens ter hoogte van het huidige Wesel aftakte, dan weer eens verderop, zoals nu bij Arnhem.

Van die verbinding met de Rijn heeft de IJsselstreek veel voordeel gehad. Door de opbouw van oeverwallen met zand en klei in de periode na de laatste ijstijd, ontstonden relatief hooggelegen woonplaatsen in een vruchtbare omgeving. En door de verkeersmogelijkheden konden steden als Zwolle, Hasselt en Deventer uitgroeien tot Hanzesteden. Ook dorpen profiteerden mee. Er was veel klei om bakstenen te bakken en kwalitatief goede huizen te bouwen, maar alsof dat nog niet genoeg was, werd via het water ook nog bouwmateriaal uit Duitsland aangevoerd. Zo is de Sint Nicolaaskerk (schutspatroon van zeelieden) gebouwd van tufsteen uit het Eifelgebergte in Duitsland die werd uiteraard via de Rijn en de IJssel aangevoerd.

Zalk heeft een actief verenigingsleven met onder andere een muziekvereniging en de koren. En er is ook een volkslied van het dorp. Of die koren meedoen aan de wedstrijd van de provincie, die deze week het thema van dorp van de dag is, blijft nog even spannend. Stemmen op het Overijssels Volkslied van On Cue kan in elk geval hier. Het dorp is ook erg actief erg actief op internet om het leukste dorp van Overijssel te worden,in een wedstrijd van RTV oost. Links daarover vind je hier.

Zalk met de Nicolaaskerk (Foto Hollandfoto.net, gelinkt vanuit Panoramio)

Zalk ligt hier

Buurse

2011-06-22T03:24:00.000+02:00

Buurse

Buurse ligt ten zuiden van Enschede en is een dorp met ongeveer 1500 inwoners. Vlakbij Buurse ligt het Buurserzand. Dit natuurgebied is in zekere zin een gevolg van landschapvernietiging in de afgelopen eeuwen. Om aan voldoende mest te komen voor hun akkers (de enk), lieten de boeren hun schapen op de hei grazen. De mest die ’s nachts in de stal werd opgepot, werd vermengd met strooisel, die van diezelfde heide werd gehaald. Zo verschraalde het heidegebied. Soms verdween de begroeiing helemaal, waardoor het zand bloot kwam te liggen en kon gaat stuiven. Daardoor ontstonden duinen. Later zijn stuifzandgebieden in Nederland om de verstuiving te stoppen vaak bebost. Bij Buurse gebeurde dat nauwelijks, de verstuiving stopte door de begrazing te verminderen. Het werd in tegenstelling tot veel andere vroegere heidegebieden in de 19e eeuw echter niet ontgonnen tot landbouwgrond. Dat dat bij Buurse niet gebeurd is, is de danken aan de textielfamilie Van Heek, die het gebied in bezit had en gebruikte als jachtgebied. Toen het omringende land in landbouwgrond werd omgezet, bleef het Buurserzand daarom natuur. In 1929 droeg te familie het gebied over aan natuurmonumenten. Het Buurserzand wordt onder andere gekenmerkt door het voorkomen van jeneverbesstruiken.

Ten zuiden van het Buurserzand stroomt de Buurserbeek. Van deze beek is bekend dat hij rond 1400 werd aangesloten op andere bekenstelsels in Salland, om meer water te krijgen in de op die manier gevormde Schipbeek. Deze beek die bij de Hanzestad Deventer in de IJssel komt, werd daardoor over grotere afstand bevaarbaar, wat de betekenis van Deventer voor het achterland kon vergroten. Aanvankelijk had de beek ook nog enige betekenis voor de beginnende textielindustrie in Twente, maar dat eindigde snel, toen de eerste spoorwegen en later het Twentekanaal werden aangelegd.

Buurse wordt in het Overijssels Volkslied van On Cue bezongen verder bezongen door de ligging aan de grens met Duitsland.

Het Buurserzand in de herfst (Foto Erik Eshuis, gelinkt vanuit Panoramio)

Buurse ligt hier

Tuk

2011-06-21T03:20:00.002+02:00

Tuk is een dorp onder de rook van Steenwijk. Het dorp heeft ongeveer 1500 inwoners.

Tuk ligt aan de voet van de Woldberg, een van de grootste keileembulten van Nederland. De noordwestkant van het dorp ligt ongeveer 15 meter boven zeeniveau. De keileem ontstond in de ijstijd onder het gewicht van het ijs. Zand en leem werden vermalen en gekneed tot een dichte massa, die slecht waterdoorlatend is. Toen het ijs zich aan het eind van de ijstijd smolt, verdween het niet in een keer. In koude fasen van de ijstijd breidde het ijs zich weer uit en schoof de afzettingen die voor het ijsfront lagen voor zich uit. Op plaatsen waar het ijs al was geweest, was dat dus keileem.

De keileembulten zijn minder hoog dan de stuwwallen, zoals bij Hellendoorn, omdat het materiaal over een kortere afstand is verplaatst. Door de slechte doorlatendheid, verliezen ze echter ook minder water dan de hoge stuwwallen, waardoor ze in de zomer niet te droog zijn voor landbouw.

De relatief hoge ligging van de keileembult maakte het een geschikte plek voor de watertoren die tussen Tuk en Steenwijkerwold staat.

Verder is Tuk bekend van het mannenkoor Karrespoor. Dit koor, dat ontstond in café de Karre toen de jukebox eens de geest gaf, scoorde in 1991 een hit met het nummer Mooi Man. Na 20 weken in de top veertig eindigde het op nummer twee van het jaaroverzicht van dat jaar. Mogelijk een geduchte concurrent voor On Cue? We wachten met spanning de inzending af. Stemmen op het Overijsselsvolkslied van On Cue (en misschien wel dat van mannenkoor Karrespoor?) kan hier.

Blik op Steenwijk vanaf de keileembult bij Tuk (de bebouwing op de voorgrond is Tuk) (Foto SrCl2, gelinkt vanuit Panoramio)

Tuk ligt hier

Hellendoorn

2011-06-20T03:16:00.003+02:00

Hellendoorn ligt in het oudste landschap van Overijssel. Het is een enkdorp (esdorp) aan de voet van de Hellendoornse berg, die in de voorlaatste ijstijd ontstond. Voor die ijstijd was het al koud in Nederland. ’s Winters vroor en sneeuwde het, in de zomer voerden rivieren grote hoeveelheden smelt en regenwater af. Omdat er minder begroeiing was namen de rivieren in de zomer ook veel grind en zand mee. In de herfst, als het weer ging vriezen, bleven die afzetting liggen en verstopten de rivierloop, waardoor in het voorjaar vaak nieuwe geulen ontstonden. Toen het nog kouder werd, duwde het ijs deze pakketten zand en grind op tot hoge stuwwallen. Behalve de Sallandse heuvelrug is ook het noordoosten van Twente zo gevormd.

Hellendoorn ontstond op de flank van deze stuwwal als enkdorp. Het bos op de heuvelrug werd als weidegebied gebruikt, en verdween door overbegrazing, waardoor heide overbleef. In recente tijd is de heuvel weer bebost. Lager op de helling, bij het dorp legden boeren akkers aan. Nog lager, langs de Regge vind je wei- en hooilanden.

Hellendoorn is vooral bekend geworden door Avonturenpark. Verder heeft Hellendoorn een ijsfabriek, vroeger van Caraco, nu van Unilever (Hertog en Ola). Hellendoorn heeft haar naam geschonken aan de gemeente waar het in ligt, maar is niet de grootste plaats. Daar waar de stuwwal wordt doorsneden door de spoorlijn Zwolle-Twente, ontstond in de 19e eeuw Nijverdal. Door zijn verkeersligging en textielindustrie groeide dit dorp uit tot het grootste van de gemeente.

Hellendoorn wordt in het Overijssels Volkslied van On Cue bezongen door de tenoren en de bassen. Stemmen op het Overijsselsvolkslied van On Cue kan hier. In Hellendoorn zingt men samen met mensen uit Nijverdal in het popkoor Popkorn.

Overzicht vanaf de stuwwal over de enk van Hellendoorn op het dorp. (Foto Jan Slijkhuis, gelinkt vanuit Panoramio).

Hellendoorn ligt hier.